Người thổi hồn Việt vào những tác phẩm gốm phù điêu

Đến với xưởng chế tác và trưng bày các sản phẩm gốm phù điêu của Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên, du khách sẽ được tận mắt chứng kiến những tác phẩm độc đáo, đầy tinh xảo như các pho tượng Phật, anh hùng dân tộc, danh nhân, hoa lá,… bằng sự khéo léo, tỉ mỉ của nghệ nhân, từng chi tiết của tác phẩm đều hiện lên rõ nét, chân thực và vô cùng khoáng đạt, tinh tế.

Không giống như những sản phẩm gốm thông thường khác, để tạo nên được một sản phẩm gốm phù điêu, Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên đã phải dành rất nhiều thời gian tìm tòi, học hỏi kiến thức về các loại cao lanh, đất sét, tạo chất liệu cho các loại sản phẩm; tìm các nguồn nguyên liệu thích hợp để tạo màu men, cho đến các kỹ thuật nung và các kiểu lò nung. Tiếp đến là quá trình lên ý tưởng và hiện thực hóa ý tưởng thành những sản phẩm cụ thể.

Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên chia sẻ, mỗi một tác phẩm gốm phù điêu hoàn thành đều phải trải qua 5 công đoạn gồm: pha chế nguyên liệu đất; tạo hình, đắp nổi, chế tác họa tiết; phủ men và nung đốt. Khó khăn nhất trong chế tác gốm phù điêu đó là tạo ra dòng gốm riêng biệt được điêu khắc, nặn đắp, phủ men và nung đốt sao cho không rơi rụng nứt xé trong lò ở nhiệt độ cao hơn 1200 độ C. Thời gian đầu, do chưa có kinh nghiệm nên không tránh khỏi việc các sản phẩm được tạo ra không như ý. Trải qua những tháng ngày miệt mài lao động, đến nay, Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên làm chủ mọi công đoạn chế tác, các sản phẩm gốm phù điêu đều được làm hoàn toàn thủ công, thể hiện sâu sắc tâm ý của tác giả.

Nét độc đáo của gốm phù điêu còn được thể hiện ở chỗ, mỗi sản phẩm gốm chỉ sản xuất độc bản, không sản phẩm nào bị lặp lại. Để làm được điều này, Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên đã không ngừng tìm tòi sáng tạo những ý tưởng và cách thức diễn đạt mới, chinh phục những đồ khó cao khi qua lửa. Các tác phẩm gốm phù điêu của nghệ nhân tuy bình dị, mộc mạc, nhưng vô cùng tinh tế, đã đi sâu vào tinh hoa truyền thống, tạo ra cái hồn cái cốt thuần Việt, không mang bóng dáng gốm Trung Hoa.

Một trong số những tác phẩm nổi bật của gốm phù điêu do nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên có thể kể đến là đôi đèn gốm cao 170 cm đến 230 cm mang hình dáng của đèn gốm Triều Mạc, các mẫu lư hương tiêu bản Triều Mạc, Triều Lê, những bình gốm trang trí họa tiết hoa cúc, hoa sen tiêu biểu thời Lý, Trần; bộ “Cửu Long tranh châu”... ngoài ra, còn có những bức tượng các danh nhân văn hóa như: Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Vua Lê Đại Hành, Vua Lý Thái Tổ...,

Nói về Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên cũng như những tác phẩm của ông, Nhà Sử học Dương Trung Quốc đã từng nhận xét: “bước đi của thầy rất đặc biệt ở chỗ, gần như thầy không gắn với một dòng gốm nào cả, không có truyền thống trước đó. Nhưng có lẽ truyền thống lớn nhất là tính dân tộc, thầy tiếp thu được rất nhiều giá trị thể hiện trong mỹ thuật Việt Nam, vẻ đẹp Việt Nam và đương nhiên là chất liệu Việt Nam để tạo nên những tác phẩm phản ảnh chính lịch sử, văn hóa, dân tộc mình. Tôi cho rằng, thầy đã suy nghĩ tìm tòi, lấy cốt lõi là phát huy văn hóa dân tộc".

Đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hải Phòng chia sẻ, Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên là một con người tài hoa. Những tác phẩm của ông đều được gửi gắm tình yêu, sự sáng tạo và mang đậm tinh thần dân tộc.

Với những đóng góp của mình, năm 2020 Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” vì có nhiều cống hiến trong giữ gìn và phát triển ngành nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống. Ông cũng nhiều lần được Bộ Công Thương, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch; UBND thành phố Hải Phòng tặng bằng khen.

Đi theo tiếng đất gọi bàn tay, Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Tuyên vẫn không ngừng phát huy mạch nguồn sáng tạo, lưu giữ và phát triển tinh hoa văn hóa của ông cha thông qua những tâm tình, ý nguyện được gửi gắm trong từng tác phẩm gốm phù điêu.