Nông nghiệp cần xuất khẩu 18 tỷ USD trong quý IV để hoàn thành mục tiêu năm 2026

Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 9 tháng đầu năm 2026 ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ và hoàn thành khoảng 75,9% mục tiêu năm.

Riêng tháng 9, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 6,51 tỷ USD, tăng 5,7%.

Cán cân thương mại tiếp tục duy trì trạng thái tích cực, với mức xuất siêu khoảng 16,9 tỷ USD, tăng 7,4%. Trong đó, lâm sản xuất siêu 11,59 tỷ USD, còn thủy sản đạt 6,73 tỷ USD.

Cần gần 6 tỷ USD mỗi tháng trong quý IV

Mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ở mức 74,212 tỷ USD.

Với kết quả 9 tháng, ngành nông nghiệp cần mang về thêm khoảng 17,91 tỷ USD trong ba tháng cuối năm, tương đương bình quân 5,97 tỷ USD mỗi tháng.

Mức bình quân cần đạt trong quý IV thấp hơn kim ngạch ước tính 6,51 tỷ USD của tháng 9. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định ngành có cơ sở hoàn thành, thậm chí vượt mục tiêu nếu các nhóm hàng chủ lực duy trì được đơn hàng trong mùa cao điểm cuối năm.

Gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, cao su và sản phẩm chăn nuôi được dự báo có khả năng đạt hoặc vượt kế hoạch. Trong khi đó, cà phê, hạt điều, sắn và chè vẫn gặp nhiều sức ép về giá và thị trường.

Rau quả và thủy sản tiếp tục dẫn nhịp

Trong 9 tháng đầu năm, nhóm nông sản mang về khoảng 29,28 tỷ USD; lâm sản đạt 14,41 tỷ USD; thủy sản đạt 9,17 tỷ USD và sản phẩm chăn nuôi đạt 564,4 triệu USD.

Rau quả tiếp tục là một trong những nhóm hàng tăng trưởng mạnh nhất, với kim ngạch ước đạt 7,35 tỷ USD, tăng 19,9%. Đến hết tháng 8, riêng sầu riêng mang về khoảng 2,27 tỷ USD, tăng 47,8% so với cùng kỳ.

Xuất khẩu thủy sản đạt 9,17 tỷ USD, tăng 12,3%. Trong 8 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm đạt khoảng 3,27 tỷ USD, tăng 11,4%; cá tra đạt 1,42 tỷ USD, tăng 10%.

Lâm sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột về quy mô, với kim ngạch 9 tháng đạt khoảng 14,41 tỷ USD, tăng 7,6%. Riêng gỗ và sản phẩm gỗ đóng góp 13,43 tỷ USD.

Sản phẩm chăn nuôi tăng 24,6%, nhưng quy mô xuất khẩu còn nhỏ. Trong khi đó, nhập siêu nhóm hàng này lên tới khoảng 3,43 tỷ USD, tăng 20,9%, tạo thêm sức ép cạnh tranh trên thị trường nội địa.

Cà phê tăng lượng nhưng giảm kim ngạch

Bức tranh xuất khẩu giữa các ngành hàng tiếp tục phân hóa.

Trong 9 tháng, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,44 triệu tấn cà phê, tăng 15,4% về lượng. Tuy nhiên, kim ngạch giảm 7,3%, còn 6,54 tỷ USD, do giá xuất khẩu bình quân giảm 19,7%.

Xuất khẩu gạo cũng chịu sức ép khi sản lượng giảm 6,1%, còn khoảng 6,4 triệu tấn. Kim ngạch theo đó giảm 10,9%, xuống còn 3,11 tỷ USD.

Giá xuất khẩu gạo bình quân trong 9 tháng đạt khoảng 485 USD/tấn, giảm 5,1% so với cùng kỳ.

Đối với cà phê, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định trọng tâm trong thời gian tới là chuyển từ tăng sản lượng sang nâng giá trị thông qua chế biến rang xay, cà phê hòa tan, cà phê đặc sản và phát triển thương hiệu.

Với gạo, ngành sẽ tăng tỷ trọng gạo thơm, gạo chất lượng cao và mở rộng thị trường ngoài các khu vực truyền thống.

Rủi ro từ việc phụ thuộc một số thị trường lớn

Một thách thức khác là kim ngạch của nhiều ngành hàng đang tập trung cao vào một số thị trường.

Trung Quốc hiện chiếm khoảng 63% kim ngạch xuất khẩu rau quả, 58,7% cao su và khoảng 91% sắn của Việt Nam. Trong khi đó, Hoa Kỳ đóng góp khoảng 50,1% kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ.

Mức độ tập trung lớn khiến các ngành hàng dễ bị ảnh hưởng khi thị trường nhập khẩu thay đổi chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc nhu cầu tiêu dùng.

Các yêu cầu về chống khai thác IUU, kiểm soát dư lượng, truy xuất nguồn gốc, nguồn gỗ hợp pháp và Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang trở thành điều kiện trực tiếp để hàng hóa tiếp cận thị trường.

Trong quý IV, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tiếp tục giữ nhịp tăng trưởng của gỗ, thủy sản và rau quả. Với sầu riêng, bên cạnh duy trì thị trường Trung Quốc, ngành sẽ tăng tỷ trọng sản phẩm đông lạnh, puree, sấy và chế biến nhằm giảm phụ thuộc vào mùa vụ và xuất khẩu quả tươi.

Các thị trường EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và các nước thuộc CPTPP, RCEP cũng sẽ được khai thác mạnh hơn. Đồng thời, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu mở rộng dư địa tại Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Khả năng hoàn thành mục tiêu 74,212 tỷ USD phụ thuộc vào việc duy trì đơn hàng trong quý IV, kiểm soát chất lượng hàng hóa và tháo gỡ các điểm nghẽn về thông quan, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc, tín dụng, logistics và kho lạnh.