Phát triển kinh tế tư nhân và ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay

Bước vào giai đoạn phát triển mới, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, kinh tế tư nhân ngày càng được khẳng định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Đặc biệt, việc Đảng ta xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế” đã đánh dấu bước phát triển mới về tư duy lý luận, đặt ra yêu cầu cần tiếp tục làm rõ và vận dụng hiệu quả trong thực tiễn phát triển đất nước.

Quá trình phát triển nhận thức của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân

Trong quá trình đổi mới, nhận thức của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân không ngừng được bổ sung, phát triển và hoàn thiện ngày càng đầy đủ, toàn diện.

Trong giai đoạn từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội IX (2001), kinh tế tư nhân được thừa nhận và khuyến khích phát triển, song phạm vi và mức độ còn nhất định. Đến Đại hội X (2006), lần đầu tiên Đảng xác định: “Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế”, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy lý luận. Hơn nữa, Đảng có những khẳng định mới về vai trò của kinh tế tư nhân khi coi kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành không thể thiếu, có vị trí quan trọng đặc biệt và mang ý nghĩa chiến lược trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đồng thời, khuyến khích thành phần kinh tế này phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong những năm tiếp theo của công cuộc đổi mới đất nước.

Quan điểm này tiếp tục được kế thừa và phát triển tại Đại hội XI (2011) khi Đảng ta tiếp tục xác định phải hoàn thiện cơ chế, chính sách để kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những động lực của nền kinh tế.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam, lần đầu tiên Đảng khẳng định mạnh mẽ, dứt khoát về vai trò của kinh tế tư nhân như là một động lực quan trọng của nền kinh tế: “Hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo thuận lợi phát triển mạnh kinh tế tư nhân ở hầu hết các ngành và lĩnh vực kinh tế, trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế…. Khuyến khích hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân đa sở hữu và tư nhân góp vốn vào các tập đoàn kinh tế nhà nước”[1]. Đây là bước ngoặt quan trọng trong tư duy lý luận, thể hiện sự nhìn nhận khách quan và đúng đắn hơn về vai trò của khu vực này.

Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, quan điểm này tiếp tục được phát triển khi nhấn mạnh việc khuyến khích phát triển mạnh kinh tế tư nhân ở hầu hết các ngành, lĩnh vực, tạo điều kiện để khu vực này thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Bước phát triển đột phá được thể hiện trong Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị “về phát triển kinh tế tư nhân” khẳng định: “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”[2]. Đây không chỉ là sự thay đổi về cách diễn đạt mà phản ánh bước phát triển về chất trong tư duy lý luận của Đảng, thể hiện yêu cầu phát huy tối đa vai trò của kinh tế tư nhân trong phát triển đất nước.

Tiếp đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”[3], đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để khu vực này phát triển mạnh mẽ, hiệu quả và bền vững.

Như vậy, nhận thức của Đảng về kinh tế tư nhân đã có bước phát triển từ “thừa nhận” đến “khẳng định” và “nâng tầm”, phản ánh ngày càng đầy đủ hơn yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất và hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn mới, khi đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trên cơ sở đó, việc phát triển kinh tế tư nhân không chỉ mang ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh hiện nay.

Ý nghĩa của việc phát triển kinh tế tư nhân trong bối cảnh hiện nay

Việc Đảng ta xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế” không chỉ thể hiện bước phát triển mới về nhận thức lý luận mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, phản ánh tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Về mặt lý luận, quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Việc đề cao vai trò của kinh tế tư nhân không chỉ phù hợp với quy luật phát triển của nền kinh tế thị trường mà còn góp phần hoàn thiện nhận thức về cơ cấu các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là bước tiến quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng, chuyển từ việc thừa nhận và khuyến khích sang xác lập vị trí, vai trò mang tính động lực hàng đầu của kinh tế tư nhân, qua đó tạo cơ sở khoa học cho việc hoạch định chủ trương, chính sách phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.

Về mặt thực tiễn, việc phát triển kinh tế tư nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trên nhiều phương diện.

Thứ nhất, đây là cơ sở chính trị quan trọng nhằm khơi dậy và phát huy mạnh mẽ các nguồn lực xã hội cho phát triển. Việc đề cao vai trò của kinh tế tư nhân tạo điều kiện huy động hiệu quả vốn, lao động, trí tuệ và tinh thần khởi nghiệp trong xã hội, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo hướng bền vững, đồng thời tạo động lực hoàn thiện thể chế, chính sách, bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh bình đẳng, minh bạch.

Thứ hai, kinh tế tư nhân giữ vai trò quan trọng trong phát triển lực lượng sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Với đặc trưng năng động, linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh với thị trường, khu vực này thường đi đầu trong ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới mô hình kinh doanh và nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, kinh tế tư nhân trở thành lực lượng quan trọng góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ ba, phát triển kinh tế tư nhân góp phần thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại và bền vững. Khu vực này ngày càng tham gia sâu vào các lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, qua đó góp phần tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao giá trị gia tăng và giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, phù hợp với định hướng phát triển nhanh và bền vững.

Thứ tư, kinh tế tư nhân là lực lượng quan trọng trong thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Thông qua việc mở rộng thị trường, tham gia vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, khu vực này góp phần nâng cao vị thế và uy tín của nền kinh tế Việt Nam, tạo điều kiện để đất nước hội nhập ngày càng sâu rộng, hiệu quả.

Thứ năm, phát triển kinh tế tư nhân gắn với các thành phần kinh tế khác có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường. Sự lớn mạnh của khu vực kinh tế tư nhân góp phần đa dạng hóa các nguồn lực, nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động bên ngoài, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững lâu dài.

Thực tiễn sau 40 năm đổi mới đã minh chứng rõ nét cho vai trò ngày càng quan trọng của kinh tế tư nhân trong phát triển đất nước. Quy mô và tiềm lực kinh tế tăng mạnh với GDP theo giá hiện hành từ mức thấp đạt 346,6 tỉ USD năm 2020, 476 tỉ USD năm 2024 và dự kiến 510 tỉ USD năm 2025; GDP bình quân đầu người tăng nhanh đạt khoảng 5.000 USD năm 2025, chính thức gia nhập nhóm thu nhập trung bình cao; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt khoảng 47%; đến cuối năm 2024 đã có 73 quốc gia công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường; thương hiệu quốc gia đạt giá trị 507 tỉ USD; chỉ số hạnh phúc tăng 48 bậc theo tiêu chí Liên Hiệp Quốc; chi ngân sách nhà nước cho giáo dục tăng mạnh từ hơn 178 nghìn tỉ đồng năm 2016 lên 380.561 tỉ đồng năm 2024[4]. Những kết quả đó có sự đóng góp quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân - một lực lượng ngày càng năng động, sáng tạo, tham gia sâu rộng vào các lĩnh vực của nền kinh tế.

Tóm lại, nhận thức của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân là kết quả của quá trình vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam. Qua các kỳ Đại hội, nhận thức này không ngừng được bổ sung, phát triển và hoàn thiện theo hướng ngày càng đầy đủ, toàn diện, từng bước khẳng định và nâng tầm vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh hiện nay, việc tiếp tục quán triệt và vận dụng đúng đắn quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, mà còn tạo nền tảng vững chắc để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng.