Sâm Ngọc Linh và dược liệu: Thời cơ hình thành ngành hàng giá trị cao

Theo Bộ Y tế, Việt Nam có hơn 5.100 loài thực vật và nấm làm thuốc, tạo nguồn tài nguyên lớn cho phát triển y dược cổ truyền và công nghiệp dược liệu. Tuy nhiên, mỗi năm ngành dược vẫn phải nhập khẩu tới 80-90% nguyên liệu dược phẩm, cho thấy dư địa rất lớn để mở rộng vùng trồng trong nước, công nghệ chiết xuất và công nghiệp chế biến hoạt chất trong nước.

Nhiều địa phương tăng tốc đầu tư

Từ cách tiếp cận riêng lẻ, nhiều địa phương đang coi sâm và dược liệu là động lực tăng trưởng mới của kinh tế nông nghiệp. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lai Châu, tỉnh xác định 30.000 ha diện tích đất, rừng phù hợp, trong đó có 17.000 ha rất phù hợp với sinh trưởng, phát triển của cây Sâm Lai Châu. Tỉnh đã có 23 tổ chức, 217 hộ gia đình, cá nhân tham gia trồng Sâm Lai Châu với tổng diện tích khoảng trên 80 ha, cùng nhiều diện tích nhỏ lẻ dưới tán rừng. Tỉnh đã cấp mã số cơ sở trồng cho 8 cơ sở với hơn 400.000 cây, từng bước hình thành vùng nguyên liệu có kiểm soát.

Tại Quảng Ngãi, tỉnh tiếp tục mở rộng vùng dược liệu tại các huyện miền núi như Trà Bồng, Sơn Tây, Sơn Hà và Ba Tơ, song song ưu tiên thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu. Mục tiêu là hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, gắn phát triển dược liệu với sinh kế bền vững của đồng bào dân tộc thiểu số và bảo vệ hệ sinh thái rừng.

Sau khi mở rộng địa giới hành chính, Đà Nẵng đặt mục tiêu trở thành trung tâm nghiên cứu, chế biến và thương mại sâm Ngọc Linh của cả nước. Đà Nẵng hiện có quy hoạch vùng bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh khoảng 15.567 ha, trong đó diện tích đã trồng đạt khoảng 1.294 ha. Cùng với việc đầu tư nghiên cứu giống, bảo tồn nguồn gen và truy xuất nguồn gốc, nhiều doanh nghiệp lớn đã đề xuất mở rộng vùng nguyên liệu quy mô hàng nghìn ha.

Năm 2026, Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế được Đà Nẵng tổ chức lần đầu tiên vào tháng 8/2026, cho thấy định hướng đưa sâm trở thành ngành kinh tế gắn với du lịch, thương mại và công nghiệp chế biến. Việc nhiều địa phương cùng tham gia cho thấy đây không còn là câu chuyện của từng vùng mà đang trở thành chiến lược kinh tế quy mô quốc gia.

Đưa sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu quốc gia

Trong bối cảnh thị trường dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe toàn cầu tiếp tục tăng trưởng, những sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, chất lượng cao và truy xuất được nguồn gốc đang ngày càng được người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn. Trước xu hướng đó, Chính phủ định hướng phát triển sâm Ngọc Linh theo mô hình chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ nghiên cứu giống, tiêu chuẩn chất lượng, chế biến sâu đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Muốn đạt mục tiêu này, cần đồng thời giải quyết các bài toán về bảo hộ chỉ dẫn địa lý, chống hàng giả, tiêu chuẩn hóa sản xuất và tăng cường đầu tư cho công nghệ chế biến.

Thực tế cho thấy, giá trị kinh tế của dược liệu không nằm ở sản lượng thu hoạch mà ở hàm lượng khoa học và công nghệ trong mỗi sản phẩm. Khi doanh nghiệp tham gia sâu vào nghiên cứu, chế biến và xây dựng thương hiệu, giá trị gia tăng có thể được nâng lên đáng kể so với xuất bán nguyên liệu.

Việc ưu tiên tập trung vào sâm và dược liệu không chỉ mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp mà còn góp phần hình thành ngành công nghiệp sinh học có giá trị cao. Nếu xây dựng thành công chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu đến thị trường, sâm Ngọc Linh hoàn toàn có cơ sở trở thành thương hiệu quốc gia, tạo lợi thế cạnh tranh mới cho nông sản Việt và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế xanh, bền vững.