Từ hơn 120 tấn thịt lợn bệnh: Khi "lỗ hổng" kiểm soát đe dọa người tiêu dùng

Dao động niềm tin

Vụ việc này vỡ lở trong tháng đầu tiên của năm 2026 như nối dài thêm những vụ “thực phẩm bẩn” và “thực phẩm giả” nối tiếp nhau hồi năm 2025 vừa qua, đang để lại tâm lý bất ổn trong xã hội, làm cho niềm tin của người tiêu dùng lung lay hơn bao giờ hết.

Cũng nên nhắc lại một cuộc khảo sát gần đây của CTCP Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) cho thấy có tới 98,6% người tiêu dùng được hỏi đã khẳng định họ luôn quan tâm đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm khi lựa chọn sản phẩm.

Điều đó không chỉ phản ánh dư chấn kéo dài từ các vụ bê bối, mà còn cho thấy cục diện niềm tin trong toàn ngành thực phẩm Việt đã thay đổi rõ rệt.

Theo Vietnam Report, niềm tin của người tiêu dùng đang trong trạng thái “nửa tin nửa ngờ”. Phần lớn (61,2%) rơi vào nhóm “khá tin tưởng nhưng vẫn cẩn trọng”, chỉ 30% khẳng định “rất tin tưởng”. Nhóm 8,8% thuộc diện “mất niềm tin” – gồm 8,5% không tin tưởng và 0,3% hoàn toàn không tin tưởng – tuy chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng vẫn minh chứng cho sự tồn tại của một “vùng rủi ro” trong tâm lý thị trường.

Có thể thấy niềm tin của người tiêu dùng không ổn định, dễ bị dao động theo làn sóng thông tin và có thể sụp đổ nhanh chóng nếu xuất hiện thêm một sự cố mới, như trường hợp CTCP Đồ hộp Hạ Long (một thương hiệu lâu năm và rất nổi tiếng về đồ hộp) - nơi phát hiện đang tập kết 120 tấn thịt heo bệnh để chế biến đồ hộp.

Nói về niềm tin của người tiêu dùng trong bối cảnh mới hiện nay, ông Lâm Hoàng Quân, chuyên gia đào tạo và đánh giá trưởng các tiêu chuẩn quốc tế của SGS Việt Nam, nhấn mạnh người tiêu dùng sẽ chỉ trả tiền cho sản phẩm mà họ tin.

Theo ông Quân, nếu doanh nghiệp (DN) không chứng minh được chất lượng, không giúp người tiêu dùng “yên tâm” nhanh, sản phẩm sẽ bị loại ngay, nhất là trên kênh thương mại điện tử – nơi so sánh, đánh giá và tin đồn lan đi rất nhanh.

Vị chuyên gia này cũng chỉ rõ tình trạng trên thị trường nội địa vẫn dày đặc chuyện hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận nhãn mác, công bố “cho có”. Nhiều DN nhỏ nghĩ rằng chỉ cần có giấy tự công bố hay công bố hợp quy là coi như xong nghĩa vụ.

“Đó chỉ là “điều kiện cần” để được ra thị trường, hoàn toàn không đủ để giữ an toàn cho người tiêu dùng và bảo vệ thương hiệu”, ông Quân nói rõ.

Còn như lo lắng của bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm Tp.HCM (FFA), thách thức về an toàn thực phẩm hiện nay không nằm ở điểm bán mà ở tốc độ lan truyền thông tin trên không gian số.

“Chỉ trong vài giờ, một sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể bán ra hàng nghìn đơn thông qua các phiên livestream, trong khi một thông tin sai lệch có thể nhanh chóng làm tổn hại uy tín của cả một ngành hàng”, bà Lý Kim Chi nói.

Cần hướng tới “sản phẩm toàn vẹn”

Và vấn đề đặt ra là các DN thực phẩm sẽ phải làm gì trong thời gian tới trước “cơn bão” phốt an toàn thực phẩm?

Vị chủ tịch của FFA đặc biệt lưu ý về những xu hướng tiêu dùng mới, trong đó có yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn cao về an toàn thực phẩm, đang định hình lại thị trường. Đây là điều mà các DN thực phẩm cần hết sức chú tâm.

Có thể nói đứng trước thế khó là “cơn bão” phốt hàng bẩn, các DN thực phẩm trong năm 2026 không thể đứng ngoài cuộc mà cần chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng để củng cố niềm tin người tiêu dùng.

Như khảo sát của Vietnam Report, 100% DN trong nghiên cứu đều đang áp dụng các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng, phổ biến nhất là ISO 22000 – bộ tiêu chuẩn quốc tế dựa trên nguyên tắc phòng ngừa và kiểm soát rủi ro.

Từ đó cho thấy an toàn thực phẩm đã trở thành “giấy thông hành” bắt buộc của ngành thực phẩm Việt, thay vì chỉ dừng lại ở những cam kết hình thức. 

Không chỉ vậy, qua khảo sát, có đến 88,9% DN cho biết sẽ nâng cấp hoặc cải tiến quy trình kiểm soát, tập trung vào ba trụ cột: Đầu tư công nghệ và thiết bị kiểm soát hiện đại, đào tạo nâng cao năng lực nhân sự, và siết chặt giám sát chuỗi cung ứng.

Hơn thế nữa, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch cũng ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các DN thực phẩm. Một cơ sở dữ liệu truy xuất tốt sẽ giúp cho họ nhanh chóng xác định nguyên nhân khi sự cố xảy ra, khoanh vùng lô hàng liên quan và đưa ra giải pháp kịp thời, từ đó hạn chế khủng hoảng lan rộng. 

Đứng ở góc độ chuyên truyền thông, Ts. Bùi Quốc Liêm (Đại học RMIT) có lời khuyên cho các DN thực phẩm không để thông tin tiêu cực kéo dài trong im lặng. Đây là nguyên tắc tối thiểu để giữ vững niềm tin nơi người tiêu dùng.

“Thông điệp trong khủng hoảng phải đảm bảo minh bạch, dễ hiểu và thống nhất trên mọi kênh. Lời xin lỗi cần đi kèm hành động cụ thể như cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng sản xuất, đào tạo lại nhân viên, hoàn tiền – đây là cách thuyết phục nhất để phục hồi hình ảnh”, Ts. Liêm gợi ý.

Cần thấy rằng, khi mà dư luận đang phẫn nộ trước câu chuyện 120 tấn thịt heo bệnh tuồn vào CTCP đồ hộp Hạ Long, thì các DN thực phẩm không thể đứng ngoài “cơn bão” phốt này mà cần hướng tới “sản phẩm toàn vẹn” (gồm an toàn, chất lượng, xác thực) trong bối cảnh niềm tin thị trường còn mong manh. Trong đó, các DN phải chú ý sản phẩm của mình làm ra không gây hại, đáp ứng các chỉ tiêu đã công bố và đúng bản chất, nguồn gốc, không “nói một đằng, làm một nẻo”.

Không những thế, yêu cầu đặt ra cho các DN thực phẩm là cần có sự minh bạch về truy xuất nguồn gốc, thông tin bắt buộc trên nhãn, các dữ liệu kiểm nghiệm và báo cáo độc lập. 

Và trước mùa cao điểm tiêu dùng Tết Nguyên đán 2026, ông Lâm Hoàng Quân nhấn mạnh nếu muốn “rộn rịp kinh doanh” mà vẫn an toàn, các DN phải coi minh bạch là một phần của chiến lược. Mỗi lô hàng bán ra dịp Tết cần được chuẩn bị như một “bài kiểm tra” về niềm tin: Nếu hôm nay hệ thống đứng vững trong mùa cao điểm, DN sẽ có nền tảng để đi xa hơn ở năm 2026.