Vì sao đánh thuế trên giá trị giao dịch vàng miếng?

Đằng sau quy định này là nỗ lực lấp “khoảng trống quản lý” của một thị trường nhạy cảm và có sức ảnh hưởng lớn đến ổn định kinh tế vĩ mô.

Từ ngày 1/7/2026, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025, thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng của cá nhân sẽ chính thức thuộc diện chịu thuế, với mức thuế suất 0,1%. Đây là lần đầu tiên hoạt động mua – bán vàng miếng được đưa vào khung quản lý thuế, sau nhiều năm vận hành gần như ngoài hệ thống theo dõi chính thức.

Quản lý mềm, tránh gây sốc thị trường

Nếu nhìn thuần túy về ngân sách, mức thuế này khó tạo ra nguồn thu đáng kể. Tuy nhiên, điều Nhà nước hướng tới không phải là tận thu, mà là quản lý. Việc áp thuế, dù rất thấp, giúp tạo “dấu vết” cho các giao dịch vàng – một kênh tích trữ, đầu tư phổ biến, giá trị lớn nhưng lâu nay tồn tại khoảng trống pháp lý về thuế.

Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội kinh doanh vàng phân tích, thuế suất 0,1% gần như không ảnh hưởng đến quyết định mua – bán vàng của người dân. Tuy nhiên, ở góc độ chính sách vĩ mô, khi giao dịch vàng miếng được ghi nhận thông qua cơ chế thu thuế, cơ quan quản lý sẽ có thêm dữ liệu để theo dõi dòng tiền, hạn chế đầu cơ, thao túng và các giao dịch phi chính thức. Đồng thời, quy định này cũng phát đi thông điệp điều tiết: vàng không phải “vùng trũng quản lý” đứng ngoài hệ thống, mà cần được đối xử tương tự các loại tài sản khác như chứng khoán, bất động sản vốn đã chịu thuế khi chuyển nhượng.

Tại họp báo ngày 6/1, Văn phòng Chủ tịch nước công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó có Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Một điểm đáng chú ý của Luật là quy định giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể ngưỡng giá trị vàng miếng chịu thuế, thời điểm áp dụng và việc điều chỉnh thuế suất phù hợp với lộ trình quản lý thị trường vàng.

Ông Lưu Đức Huy, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí (Bộ Tài chính), cho biết theo Nghị định về kinh doanh vàng, cá nhân không được phép kinh doanh vàng miếng mà chỉ được mua đi bán lại; chỉ ngân hàng và doanh nghiệp đủ điều kiện, được cấp phép mới được kinh doanh vàng. Việc bổ sung thuế TNCN đối với chuyển nhượng vàng miếng là một bước trong tổng thể các giải pháp nhằm tăng cường quản lý thị trường vàng.

Theo ông Huy, Bộ Tài chính sẽ trình Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành Luật mới trong thời gian tới, trong đó quy định rõ ngưỡng chịu thuế để bảo đảm phù hợp với thực tiễn và không gây xáo trộn thị trường.

Thực tế, điều khiến người dân quan tâm nhất không phải là thuế suất 0,1%, mà là giao dịch nào sẽ phải chịu thuế. Nhiều người mua vàng để dành với số lượng nhỏ lo ngại liệu các giao dịch vài chỉ vàng có bị đánh thuế hay không, hay chính sách chỉ nhắm đến những giao dịch lớn, giá trị hàng trăm triệu đồng?

Theo phân tích của các chuyên gia, ngưỡng chịu thuế chính là “điểm then chốt” quyết định hiệu quả và mức độ chấp nhận của chính sách. Ngưỡng này cần đủ cao để loại trừ các giao dịch mang tính tiết kiệm, phòng ngừa rủi ro của đại bộ phận người dân. Nếu đánh thuế ngay từ những giao dịch nhỏ, chính sách rất dễ tạo cảm giác tận thu và làm suy giảm niềm tin.

Ngược lại, nếu tập trung vào các giao dịch có quy mô lớn, tần suất cao – phản ánh rõ hành vi đầu tư, đầu cơ – thì thuế chuyển nhượng vàng miếng sẽ phát huy đúng vai trò là công cụ quản lý có trọng tâm. Bên cạnh đó, ngưỡng chịu thuế cũng cần linh hoạt, có cơ chế điều chỉnh theo biến động giá vàng và lạm phát, tránh nhanh chóng trở nên lạc hậu.

Vì sao Nhà nước đánh thuế vàng miếng, dù chỉ 0,1%?

Một câu hỏi khác được đặt ra là vì sao không đánh thuế trên lợi nhuận, vốn được xem là công bằng hơn về mặt lý thuyết. Trên thực tế, phương án này gặp nhiều trở ngại tại thị trường vàng Việt Nam, do rất khó xác định chính xác giá mua, thời điểm mua, chi phí liên quan và mức lãi – lỗ thực của từng cá nhân, nhất là với vàng tích trữ lâu năm hoặc mua bán nhiều đợt.

Trong khi đó, đánh thuế trên giá trị giao dịch với thuế suất thấp lại đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện. Thuế có thể được thu ngay tại khâu giao dịch thông qua các tổ chức kinh doanh vàng, giúp giảm chi phí tuân thủ, hạn chế gian lận và tránh tranh chấp.

Quan trọng hơn, trong bối cảnh hiện nay, mục tiêu chính của chính sách không phải là “đánh mạnh” vào lợi nhuận từ vàng, mà là đưa hoạt động mua – bán vàng miếng vào khuôn khổ quản lý. Ở góc độ này, thuế 0,1% có thể được xem như một dạng “lệ phí quản lý mềm”: vừa tạo dấu vết giao dịch, vừa không gây xáo trộn tâm lý hay hành vi của người dân.

Dù vậy, các chuyên gia cũng cho rằng không nên kỳ vọng thuế 0,1% có thể triệt tiêu đầu cơ vàng hay kéo mạnh giá vàng trong nước xuống. Thuế chỉ là một mảnh ghép nhỏ trong bức tranh tổng thể. Để thị trường vàng vận hành ổn định hơn, vẫn cần các giải pháp đồng bộ như ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới, minh bạch nguồn cung vàng miếng và phát triển các kênh đầu tư thay thế an toàn, hấp dẫn hơn.

Xét tổng thể, việc đánh thuế giao dịch vàng miếng, dù chỉ 0,1%, không đơn thuần là câu chuyện thuế. Đó là bước khởi đầu cho quá trình đưa một thị trường nhạy cảm vào khuôn khổ quản lý hiện đại, minh bạch hơn – nơi Nhà nước quản lý bằng dữ liệu và tín hiệu chính sách, thay vì các biện pháp hành chính cứng nhắc.