Việt Nam tăng tốc gỡ 'thẻ vàng' IUU sau lần thanh tra thứ 5 của EC

Sáng 28/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Kết quả lần thanh tra thứ 5 của EC vào tháng 3/2026 cho thấy Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong hoàn thiện thể chế, quản lý đội tàu, giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở hiệu quả thực thi pháp luật trên thực địa.

Ngày 24/6, EC gửi công thư thông báo kết quả thanh tra, ghi nhận Việt Nam đang triển khai các biện pháp đúng hướng và xử lý căn cơ hơn các hành vi khai thác bất hợp pháp. Dù vậy, cơ quan này tiếp tục đưa ra 38 khuyến nghị thuộc 5 nhóm vấn đề.

Hơn 2.000 tàu cá mất kết nối giám sát hành trình

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase đã cập nhật 80.332 tàu cá. Tỷ lệ tàu còn hạn đăng kiểm đạt 94,9%, giấy phép khai thác còn hiệu lực đạt 95,7% và giấy chứng nhận an toàn thực phẩm đạt 98,5%.

Đối với nhóm tàu dài từ 15 m trở lên, 99,6% đã được lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS). Số tàu mất kết nối và vượt ranh giới khai thác giảm khoảng 50% so với cùng kỳ.

Các địa phương cũng lập danh sách, kiểm soát hơn 7.590 tàu không đủ điều kiện hoạt động; cập nhật 368 tàu có nguy cơ cao vi phạm IUU và xóa đăng ký 3.679 tàu nhằm làm sạch dữ liệu nghề cá.

Dù vậy, cả nước vẫn còn 2.098 tàu mất kết nối VMS trên 6 giờ, 292 tàu mất kết nối trên 10 ngày và 189 tàu vượt ranh giới khai thác. Các trường hợp tập trung tại một số địa phương như An Giang, Cà Mau, Lâm Đồng và Vĩnh Long.

Tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài đã giảm mạnh nhưng chưa được chấm dứt. Từ đầu năm đến nay, Việt Nam ghi nhận 8 vụ; ngoài ra còn 19 vụ phát sinh từ năm 2024 đang được xác minh, xử lý.

Truy xuất nguồn gốc mới bao phủ 30% sản lượng

Truy xuất nguồn gốc tiếp tục là một trong những điểm yếu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng gỡ “thẻ vàng”.

Tỷ lệ cập nhật dữ liệu trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) mới đạt khoảng 70%, thấp hơn yêu cầu 100%. Sản lượng thủy sản được kiểm soát qua hệ thống chỉ chiếm khoảng 30% tổng sản lượng khai thác.

Từ đầu năm, lực lượng chức năng phát hiện hơn 4.700 vụ vi phạm, xử phạt trên 1.340 vụ với tổng số tiền khoảng 42,1 tỷ đồng. Tuy nhiên, số hồ sơ đã khép lại nhưng chưa xử phạt còn lớn, nhiều vụ chưa được giải quyết trong thời hạn 60 ngày theo yêu cầu của EC.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định bốn tồn tại cần xử lý dứt điểm gồm các vụ mất kết nối VMS; tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; dữ liệu nghề cá chưa liên thông và hệ thống truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp chưa đồng bộ.

Một tháng cao điểm trước ngày 31/8

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương ven biển coi giai đoạn từ nay đến ngày 31/8 là thời gian cao điểm, tập trung toàn bộ nguồn lực để khắc phục các khuyến nghị của EC.

Ngay trong tuần này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải trình Chính phủ kế hoạch hành động, xác định rõ nhiệm vụ, cơ quan chịu trách nhiệm và tiến độ hoàn thành. Các tồn tại, vi phạm kéo dài từ năm 2024 phải được xử lý dứt điểm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được giao phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, VNPT và Viettel xây dựng nền tảng quản lý nghề cá thống nhất trên toàn quốc, khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán và quản lý thủ công.

Đối với tàu mất kết nối VMS, cơ quan chức năng phải phân biệt lỗi kỹ thuật với hành vi cố tình ngắt thiết bị. Những trường hợp cố ý mất kết nối để khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài sẽ bị xử lý nghiêm.

Bộ Quốc phòng tiếp tục duy trì lực lượng tại các vùng biển trọng điểm và khu vực giáp ranh. Bộ Công an tập trung điều tra các đường dây tổ chức đưa tàu cá khai thác trái phép ở nước ngoài.

Sau hơn 8 năm kể từ khi EC áp dụng cảnh báo, Việt Nam đã cơ bản hoàn thiện khung pháp lý về chống khai thác IUU. Khả năng gỡ “thẻ vàng” hiện phụ thuộc chủ yếu vào kết quả thực thi, xử lý vi phạm và kiểm soát nguồn gốc thủy sản trên thực tế.

Phó Thủ tướng yêu cầu các đơn vị “làm thật, xử lý thật, chịu trách nhiệm thật”, chuẩn bị cho quá trình làm việc tiếp theo với EC và phấn đấu gỡ cảnh báo trong năm 2026.