Xăng E10 “đường băng” mới cho chuỗi giá trị nông nghiệp Việt

Nhu cầu ethanol tạo thị trường “khổng lồ”

Nhưng phía sau câu chuyện xăng sinh học không chỉ là môi trường hay giao thông xanh. Với nông nghiệp Việt Nam, E10 đang mở ra một “đường băng” mới cho hàng loạt ngành hàng vốn nhiều năm loay hoay với bài toán đầu ra và giá trị gia tăng thấp.

Theo báo cáo nhanh về tác động của xăng E10 do Công ty Chứng khoán VietinBank (VBSE) đưa ra vào hạ tuần tháng 5/2026, việc triển khai E10 trên toàn quốc sẽ tạo ra nhu cầu khoảng 1,5-2 triệu m3 ethanol mỗi năm. Với việc ethanol được sản xuất từ nguyên liệu nông nghiệp, đây được xem là dư địa đủ lớn để tái định hình chuỗi cung ứng nông sản trong nước.

Trong bức tranh đó, mía đường được xem là nguồn nguyên liệu chủ lực. Theo tính toán của VBSE, nhu cầu mía phục vụ sản xuất ethanol có thể đạt 14-20 triệu tấn mỗi năm. Đây là con số đủ để hồi sinh nhiều vùng trồng mía đang suy yếu.

Các địa bàn trồng mía được kỳ vọng hưởng lợi nhiều nhất gồm Tây Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Gia Lai. Đây là những vùng nguyên liệu truyền thống vốn chịu áp lực lớn từ đường nhập khẩu và biến động giá thị trường.

Ngô cũng nổi lên như một nguyên liệu quan trọng với nhu cầu ước tính khoảng 5-7 triệu tấn mỗi năm. Các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc như Sơn La, Lào Cai, cùng các tỉnh Nghệ An hay Đắk Lắk ở miền Trung và Tây Nguyên được dự báo sẽ hưởng lợi đáng kể nếu thị trường ethanol phát triển đúng kỳ vọng.

Trong khi đó, cây sắn, loại nông sản từng nhiều lần rơi vào vòng xoáy “được mùa mất giá” và phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, đang đứng trước cơ hội mở rộng đầu ra ổn định. Nhu cầu sắn cho sản xuất ethanol được ước tính khoảng 4 đến 5,5 triệu tấn mỗi năm, tập trung ở Tây Ninh, Gia Lai, Quảng Ngãi và nhiều địa phương miền Trung. Với một loại cây trồng mà nông dân thường xuyên phải bán dưới giá thành trong những năm được mùa, đây thực sự là tin tức đáng mừng.

Điểm đột phá của làn sóng ethanol lần này không chỉ nằm ở cây trồng chính, mà còn ở việc biến phụ phẩm nông nghiệp thành tài nguyên. Rơm rạ, bã mía, cám gạo…vốn bị đốt bỏ hoặc xử lý kém hiệu quả nay bắt đầu tham gia chuỗi giá trị mới thông qua công nghệ ethanol thế hệ 2 (2G).

Điều này không chỉ tạo thêm nguồn thu cho nông dân mà còn góp phần giảm tình trạng đốt rơm rạ, hạn chế ô nhiễm môi trường ở nhiều vùng nông thôn.

Giới phân tích nhận định E10 đang tạo ra thay đổi mang tính cấu trúc cho nông nghiệp Việt Nam. Nông sản không còn chủ yếu phục vụ tiêu dùng hay xuất khẩu thô, mà bắt đầu tham gia sâu hơn vào chuỗi năng lượng xanh, qua đó giảm phụ thuộc vào đầu ra bấp bênh và xuất khẩu tiểu ngạch.

Từ góc nhìn thị trường, VBSE cho rằng việc triển khai xăng E10 sẽ tạo tác động tích cực đến doanh nghiệp (DN) nông nghiệp khi mở ra thị trường tiêu thụ quy mô lớn và ổn định cho mía, ngô, sắn cùng nhiều loại nông sản khác. Nhu cầu tăng cũng được kỳ vọng giúp duy trì mặt bằng giá hợp lý, qua đó nâng giá trị nông sản và cải thiện thu nhập cho nông dân lẫn DN.

Không chỉ dừng ở câu chuyện đầu ra, E10 còn được kỳ vọng thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng bền vững hơn. Theo VBSE, chuỗi liên kết từ trồng trọt, thu mua đến chế biến và cung ứng cho ngành ethanol sẽ dần hình thành rõ nét. Đồng thời, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp cũng góp phần thúc đẩy mô hình nông nghiệp xanh và tuần hoàn, giảm đốt rơm rạ, hạn chế phát thải và cải thiện môi trường nông thôn.

“Đường băng” mới cho nông nghiệp xanh

Kỳ vọng về thị trường ethanol nhiên liệu đang thúc đẩy nhiều DN trong ngành nông nghiệp và mía đường đẩy nhanh kế hoạch đầu tư. Tại đại hội cổ đông năm 2026 tổ chức gần đây, khi cổ đông đặt câu hỏi về dự án Ethanol, ông Võ Thành Đàng, Phó chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc CTCP Đường Quảng Ngãi (QNS), cho biết dự án Ethanol của công ty với công suất thiết kế 200.000 lít/ngày đã được Hội đồng quản trị thông qua. 

Ông Đàng cho biết công ty đã được UBND tỉnh Gia Lai trao bản ghi nhớ hợp tác đầu tư cho dự án này và đang triển khai các thủ tục pháp lý cần thiết. Điểm đáng chú ý trong thiết kế của dự án là nhà máy sẽ tận dụng mật rỉ (phụ phẩm của quá trình sản xuất đường) làm nguyên liệu đầu vào thay vì mua thêm nguyên liệu bên ngoài.

Theo kế hoạch, dự án sẽ sản xuất khoảng 30% cồn thực phẩm và 70% ethanol nhiên liệu phục vụ pha chế xăng sinh học, dự kiến hoàn thành và đi vào hoạt động từ đầu năm 2028.

“Nhu cầu tiêu thụ xăng tại Việt Nam hiện khoảng 25 triệu tấn mỗi năm và đang có lộ trình chuyển sang E10. Đây là yếu tố tạo ra dư địa lớn cho ethanol nhiên liệu trong tương lai. Việc đầu tư ethanol giúp DN chủ động hơn trong cơ cấu sản phẩm và tăng tính linh hoạt trong hoạt động kinh doanh”, ông Đàng nhấn mạnh.

Không chỉ QNS, nhiều DN trong lĩnh vực nông nghiệp và chế biến cũng đang theo dõi sát diễn biến thị trường ethanol để chuẩn bị chiến lược đầu tư mới. Làn sóng đầu tư này, nếu được hiện thực hóa, sẽ tạo ra hạ tầng sản xuất và chuỗi liên kết nguyên liệu cần thiết để thị trường ethanol Việt Nam cất cánh thực sự.

Ở góc nhìn rộng hơn, tiềm năng của chuỗi giá trị năng lượng sinh học không chỉ nằm ở nhiên liệu ethanol mà còn mở ra cơ hội nâng cấp toàn bộ hệ sinh thái nông nghiệp, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) — vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước.

Theo nhóm nghiên cứu Đại học Quốc gia Tp.HCM, với nguồn sinh khối dồi dào từ nông nghiệp, ĐBSCL có nhiều dư địa phát triển mô hình chuyển hóa phế phẩm thành vật liệu carbon sinh khối phục vụ các lĩnh vực như khử mặn, xử lý nước và hấp phụ khí nhà kính.

Điều này cho thấy kinh tế sinh học tại Việt Nam không chỉ dừng ở nhiên liệu xanh mà còn mở ra hướng nâng cấp chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng bền vững và giá trị cao hơn.

Tiềm năng là rõ ràng, nhưng để E10 thực sự trở thành “đầu kéo” cho nông nghiệp, cần chính sách hỗ trợ đồng bộ. Theo giới chuyên gia, ưu tiên hiện nay là quy hoạch vùng nguyên liệu cho mía, ngô, sắn, đi kèm hỗ trợ giống, cơ giới hóa và ưu đãi tín dụng, thuế cho DN đầu tư sản xuất ethanol.

Khi các chính sách hỗ trợ được triển khai đồng bộ, E10 được kỳ vọng trở thành lực đẩy cho chuỗi giá trị nông nghiệp mới, thay vì chỉ là câu chuyện nhiên liệu. Từ mía, ngô, sắn đến phụ phẩm nông nghiệp đang có cơ hội bước sâu hơn vào chuỗi năng lượng xanh và chế biến giá trị cao.

Nếu tận dụng tốt cơ hội này, E10 không chỉ tạo thêm thị trường lớn cho nông sản mà còn có thể trở thành “đường băng” mới cho nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn của Việt Nam.