Xuất khẩu chuyển dịch từ lượng sang chất

Những tháng đầu năm, dù chịu tác động bất lợi của thương mại toàn cầu, từ những thay đổi của chính sách thuế quan đến xung đột căng thẳng tại Trung Đông khiến chi phí vận chuyển, sản xuất có xu hướng tăng nhưng xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đạt những tín hiệu tích cực.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong 2 tháng đầu năm 2026 ước đạt 155,7 tỉ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu, tăng 18,3%, nhập khẩu tăng 26,3% so với cùng kỳ năm trước. Cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 2,98 tỷ USD.

Hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng trên 10% tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Mexico, Canada, Chile, Argentina và Colombia. Tại khu vực châu Á, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia và Hàn Quốc là những thị trường ghi nhận tăng trưởng tốt. Ở châu Âu, các thị trường Ba Lan, Bỉ, Bulgaria, Croatia, Đan Mạch, Hà Lan, Latvia và Slovenia đang tăng trưởng tích cực.

Theo nhận định của một số hiệp hội, doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều dư địa để tăng trưởng xuất khẩu và mở rộng thị trường. Ngoài các thị trường mới, ngay tại châu Âu, cơ hội để hàng hoá Việt Nam tận dụng lợi thế thuế quan ưu đãi từ hiệp định EVFTA là rất lớn.

Là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực, các doanh nghiệp điện tử Việt Nam đang bước vào năm 2026 với nền tảng đơn hàng và kỳ vọng tăng trưởng khá tích cực. Con số nhập siêu những tháng đầu năm, từ góc nhìn của Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, thường là dấu hiệu khả quan cho thấy các doanh nghiệp đang chuẩn bị cho các đơn hàng trong những quý tiếp theo.

Phân tích sâu hơn trong con số nhập siêu của ngành, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho biết, kim ngạch nhập khẩu máy móc thiết bị tăng mạnh, hơn 27% so với cùng kỳ. Điều này không chỉ phản ánh việc mở rộng sản xuất mà còn cho thấy các doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào các dây chuyền tự động hóa, sản xuất thông minh, công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Xu hướng này ngoài việc đáp ứng nhu cầu nâng cao năng suất còn hướng đến việc thích nghi tốt hơn với những yêu cầu ngày càng khắt khe của các chuỗi cung ứng toàn cầu. Các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải gắn với tiêu chí ESG đang trở thành điều kiện bắt buộc để các nhà cung ứng tham gia tốt hơn và duy trì vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với điện tử, các doanh nghiệp ngành dệt may cũng đang thực hiện định hướng chuyển dịch xuất khẩu từ gia tăng sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Theo ông Trương Văn Cẩm - Tổng Thư ký kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, định hướng chuyển dịch trên, các doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ, cải tiến thiết kế, nâng cấp chất lượng sản phẩm, từ đó từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, để gia tăng giá trị xuất khẩu và mở rộng thị phần, phát triển sản xuất nguyên phụ liệu trong nước là yêu cầu sống còn với ngành, đặc biệt là để tận dụng hiệu quả các FTA. Nhiều FTA yêu cầu quy tắc xuất xứ chặt chẽ nên không chủ động nguyên liệu, doanh nghiệp khó tận dụng ưu đãi thuế quan.

Vì vậy, cùng với việc đầu tư công nghệ, Hiệp hội tiếp tục kiến nghị đẩy mạnh thu hút đầu tư vào lĩnh vực sản xuất vải, nhuộm và hoàn tất; sớm triển khai các khu công nghiệp chuyên ngành dệt may theo định hướng trong chiến lược phát triển ngành đến năm 2030 để gỡ khó cho việc gia tăng tỷ lệ nội địa hoá, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành.

Về phía các doanh nghiệp, trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp, đầu tư công nghệ, nâng cấp và mở rộng sản xuất đòi hỏi nguồn lực lớn khiến các doanh nghiệp nhỏ và vừa đối mặt với áp lực chi phí. Thời điểm này, chú trọng đến quản trị tài chính, sử dụng các công cụ phòng hộ tỷ giá và tối ưu chu kỳ dòng tiền, tối ưu sản xuất để giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí trở nên cần thiết hơn.