Xuất khẩu vải thiều 2025: Dự báo tăng mạnh nhưng vẫn đối mặt nhiều thử thách

Điểm sáng đầu tiên đến từ yếu tố thời tiết. Vụ vải 2025 được dự báo thuận lợi nhờ điều kiện khí hậu ổn định trong suốt quá trình ra hoa và phát triển trái. Tỷ lệ đậu hoa đạt trên 90% – một con số rất tích cực, nhất là khi vụ vải 2024 từng bị ảnh hưởng bởi mưa trái mùa, gây rụng hoa và mất mùa cục bộ ở một số vùng. Lịch thu hoạch cũng đã được xác định rõ: vải sớm bắt đầu từ ngày 20/5 đến 15/6, chính vụ từ 10/6 đến 20/7 – giúp các doanh nghiệp có thể chủ động lập kế hoạch xuất khẩu theo từng giai đoạn.

Về thị trường, Trung Quốc vẫn là điểm đến chính với sản lượng lớn thông qua cả đường chính ngạch và tiểu ngạch. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là năm nay nhiều tỉnh như Bắc Giang, Hải Dương, Lạng Sơn đã được cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đủ điều kiện để xuất khẩu chính ngạch sang Nhật Bản, Mỹ, Australia và Hàn Quốc. Đây là kết quả của nhiều năm nỗ lực truy xuất nguồn gốc, nâng cấp quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bắc Giang, chỉ riêng địa phương này đã có hơn 30.000 ha vải thiều được cấp mã số xuất khẩu, trong đó gần 300 mã số đáp ứng yêu cầu thị trường Trung Quốc, còn lại dành cho thị trường cao cấp.

Mặc dù vậy, vải thiều Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi bài toán phụ thuộc vào thị trường truyền thống. Trung Quốc hiện vẫn chiếm hơn 80% lượng xuất khẩu – con số này đồng nghĩa với rủi ro cao khi phía bạn thay đổi chính sách kiểm tra chất lượng, chính sách cửa khẩu, hay áp dụng biện pháp kỹ thuật mới. Một ví dụ là vụ siết kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên sầu riêng đầu năm 2025 đã khiến hàng loạt lô hàng bị cảnh báo và trả về. Tương tự, nếu vải thiều không được kiểm soát kỹ chất lượng, khả năng đối mặt với rủi ro tương tự là rất lớn.

Trong khi đó, khả năng chế biến sâu vẫn là điểm yếu của ngành vải. Phần lớn vải thiều Việt vẫn xuất khẩu dạng tươi – vốn có thời gian bảo quản ngắn, chi phí logistics cao và dễ gặp rủi ro nếu không tiêu thụ nhanh. Theo thống kê, chỉ khoảng 5-7% sản lượng vải được đưa vào chế biến thành nước ép, vải sấy hoặc đông lạnh. Các doanh nghiệp như Vifoco, Vinamit hay một số HTX tại Bắc Giang dù đã đầu tư dây chuyền sấy lạnh, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ so với tổng sản lượng. Điều này khiến chuỗi giá trị của quả vải chưa được kéo dài, hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng.

Một hướng đi tích cực đang được triển khai là xây dựng các trung tâm logistics chuyên biệt phục vụ trái cây tại các vùng trồng trọng điểm, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ chế biến và bảo quản hiện đại. Việc đẩy mạnh thương hiệu “vải thiều Việt Nam” thông qua các hoạt động xúc tiến tại Nhật Bản, Pháp, Hàn Quốc trong mùa vụ này cũng là tín hiệu cho thấy ngành vải đang tìm cách dịch chuyển từ xuất khẩu khối lượng sang xuất khẩu giá trị.

Thị trường năm 2025 dự kiến sẽ thuận lợi nhờ sản lượng cao và thời tiết ủng hộ, nhưng thách thức nằm ở khả năng điều phối sản lượng, kiểm soát chất lượng, mở rộng thị trường và nhất là tăng tỷ lệ chế biến. Vải thiều Việt Nam muốn giữ vững vị thế và nâng cao giá trị xuất khẩu thì cần đi xa hơn việc “bán tươi”, để hướng đến thị trường cao cấp và ổn định hơn bằng năng lực hậu cần, truy xuất, và công nghiệp thực phẩm.