Cổ đông sáng lập muốn bán cổ phần cho người ngoài: Có được tự do chuyển nhượng?

Doanh nghiệp hỏi

Công ty tôi là công ty cổ phần được thành lập vào tháng 10/2024. Tôi là cổ đông sáng lập và hiện trực tiếp điều hành doanh nghiệp. Do một số lý do cá nhân, tôi không thể tiếp tục công việc và muốn chuyển nhượng toàn bộ cổ phần cho một người bên ngoài công ty.

Trong trường hợp này, tôi cần lưu ý những vấn đề pháp lý nào?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch SB Law trả lời

Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông sáng lập không phải lúc nào cũng được tự do chuyển nhượng cổ phần của mình, đặc biệt trong 03 năm đầu kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Nếu doanh nghiệp được thành lập vào tháng 10/2024, thì khoảng thời gian hạn chế chuyển nhượng sẽ kéo dài đến tháng 10/2027.

Trong thời gian này, pháp luật phân biệt hai trường hợp:

• Cổ đông sáng lập được quyền tự do chuyển nhượng cổ phần phổ thông cho các cổ đông sáng lập khác.
• Nếu muốn chuyển nhượng cho người không phải là cổ đông sáng lập, việc chuyển nhượng chỉ được thực hiện khi Đại hội đồng cổ đông chấp thuận.

Nói cách khác, người sáng lập không thể tự ý ký hợp đồng bán cổ phần cho người ngoài rồi hoàn tất giao dịch như một giao dịch dân sự thông thường.

Không chỉ nhìn vào Luật Doanh nghiệp

Trên thực tế, trước khi tiến hành chuyển nhượng, doanh nghiệp cần rà soát thêm các quy định trong Điều lệ công ty.

Không ít doanh nghiệp quy định cổ đông hiện hữu có quyền ưu tiên mua cổ phần trước khi cổ phần được chuyển nhượng cho người ngoài. Một số điều lệ còn đặt ra các điều kiện hoặc thủ tục riêng nhằm kiểm soát việc thay đổi cơ cấu cổ đông.

Vì vậy, ngay cả khi đáp ứng quy định của pháp luật, việc bỏ qua Điều lệ công ty vẫn có thể khiến giao dịch phát sinh tranh chấp hoặc bị phản đối.

Nên ưu tiên chuyển nhượng cho cổ đông hiện hữu?

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, xét dưới góc độ thực tiễn, doanh nghiệp nên cân nhắc khả năng chuyển nhượng cho các cổ đông sáng lập hoặc cổ đông hiện hữu trước.

Giải pháp này thường giúp giảm bớt các thủ tục xin chấp thuận, đồng thời hạn chế những bất đồng trong nội bộ doanh nghiệp.

Nếu vẫn lựa chọn bán cổ phần cho người ngoài, công ty cần tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông để xem xét và biểu quyết việc chuyển nhượng. Đáng lưu ý, chính cổ đông dự kiến chuyển nhượng sẽ không được quyền biểu quyết đối với nội dung liên quan đến giao dịch của mình, nhằm bảo đảm tính khách quan của quyết định.

Những vấn đề cần kiểm tra trước khi ký hợp đồng chuyển nhượng

Để giao dịch diễn ra thuận lợi và hạn chế rủi ro pháp lý, cổ đông nên kiểm tra kỹ một số nội dung quan trọng:

• Điều lệ công ty có quy định hạn chế chuyển nhượng hoặc quyền ưu tiên mua của cổ đông hiện hữu hay không.
• Loại cổ phần dự kiến chuyển nhượng có phải là cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập thuộc diện bị hạn chế trong 03 năm đầu hay không.
• Việc cập nhật Sổ đăng ký cổ đông và các hồ sơ nội bộ của doanh nghiệp sau khi hoàn tất giao dịch.
• Nghĩa vụ thuế, kê khai và các thủ tục pháp lý liên quan đến việc chuyển nhượng cổ phần.

Sau 03 năm, việc chuyển nhượng sẽ linh hoạt hơn

Sau khi hết thời hạn 03 năm kể từ ngày doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (trong trường hợp này là sau tháng 10/2027), hạn chế đối với việc chuyển nhượng cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập về cơ bản sẽ không còn áp dụng.

Tuy nhiên, nếu Điều lệ công ty vẫn quy định các điều kiện hoặc hạn chế riêng thì các cổ đông vẫn phải tuân thủ theo thỏa thuận đã được thông qua.

Bình luận của chuyên gia

Việc hạn chế chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập trong ba năm đầu không nhằm cản trở quyền định đoạt tài sản, mà hướng tới mục tiêu bảo đảm sự ổn định của doanh nghiệp ở giai đoạn khởi đầu. Đây là thời điểm công ty đang xây dựng bộ máy quản trị, định hình chiến lược và tạo dựng niềm tin với đối tác, nhà đầu tư. Nếu cơ cấu cổ đông thay đổi quá nhanh, doanh nghiệp có thể đối mặt với những biến động không mong muốn về quản trị và điều hành.

Trong thực tiễn tư vấn, không ít trường hợp các bên chỉ tập trung vào việc ký hợp đồng chuyển nhượng mà bỏ qua việc rà soát Điều lệ công ty hoặc thực hiện đầy đủ quy trình phê duyệt nội bộ. Điều này có thể dẫn đến tranh chấp, kéo dài thời gian hoàn tất giao dịch hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên. Vì vậy, trước mỗi quyết định chuyển nhượng cổ phần, cổ đông nên đánh giá đầy đủ các quy định pháp luật, điều lệ doanh nghiệp và lựa chọn phương án phù hợp để bảo đảm giao dịch được thực hiện đúng quy định, an toàn và hiệu quả.