Giảm diện tích, không sản xuất vụ thu đông tại ĐBSCL nếu thiếu nước cuối vụ

Chỉ đạo này nằm trong Công văn số 1427/TTTV-TTBVTV của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương vùng ĐBSCL, Đông Nam bộ.

Theo đó, việc bố trí vụ thu đông phải bám sát diễn biến thời tiết, thủy văn và điều kiện thủy lợi từng vùng. Những nơi có nguy cơ thiếu nước, không chủ động tưới tiêu được yêu cầu xem xét giảm diện tích hoặc không xuống giống. Đồng thời không mở rộng sản xuất vụ 3 tại khu vực ven biển, nơi chịu tác động rõ của xâm nhập mặn.

Vụ thu đông vốn là vụ rủi ro nhất trong năm, thường gặp bất lợi cuối vụ. Thực tế, xu hướng thu hẹp diện tích ở những vụ rủi ro cao trong vụ này đã xuất hiện vài năm gần đây tại ĐBSCL.

Năm 2026, rủi ro này rõ hơn khi dự báo El Nino có thể xuất hiện từ giữa năm, làm giảm lượng mưa và gia tăng nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn ở Nam bộ. Việc chủ động giảm hoặc bỏ vụ ở những vùng bất lợi được xem là cách hạn chế thiệt hại, thay vì chạy theo sản lượng.

Thời vụ cho từng vùng ĐBSCL được chia cụ thể. Vùng thượng (ngập sâu) xuống giống từ cuối tháng 6 đến nửa đầu tháng 7, kết thúc trước ngày 10/8. Vùng giữa (ngập nông, phù sa ngọt) tập trung đầu tháng 7, cũng phải xong trước 10/8. Vùng ven biển lùi muộn hơn, từ giữa tháng 7 đến đầu tháng 8 và kết thúc trước 20/8 .

Toàn bộ khung thời vụ này chỉ áp dụng khi đảm bảo điều kiện sản xuất, nếu không phải điều chỉnh hoặc dừng.

Cơ cấu giống vụ thu đông năm 2026 tiếp tục ưu tiên nhóm chất lượng cao phục vụ xuất khẩu chiếm 55-60%. Nhóm lúa thơm, đặc sản khoảng 30%, còn lại 5-10% là giống chất lượng trung bình thấp. Cục khuyến nghị, tăng cường sử dụng giống ngắn ngày (dưới 95-100 ngày), có khả năng chống chịu hạn, mặn. 

Với vụ hè thu, vùng ĐBSCL phải xuống giống tập trung và kết thúc trước ngày 10/6 đối với vùng lúa 3 vụ, hoặc chậm nhất 20/6 với vùng 2 vụ. Đồng thời, hạn chế gieo sạ muộn sau mốc này để tránh thiếu nước cuối vụ.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề xuất giảm lượng giống gieo sạ xuống còn 70-80 kg/ha, áp dụng các quy trình canh tác như “1 phải 5 giảm”, tưới ngập - khô xen kẽ nhằm tiết kiệm chi phí.

Ở vụ mùa, yêu cầu “chỉ sản xuất khi đủ điều kiện” được đặt rõ hơn. Vùng phụ thuộc nước trời chỉ xuống giống trong tháng 9 khi đất đủ ẩm. Mô hình lúa - tôm chỉ triển khai khi đã rửa mặn hoàn toàn và đảm bảo nguồn nước ngọt, với khung thời vụ linh hoạt từ tháng 7-8 tùy điều kiện từng địa phương. 

Ngoài cây lúa, các địa phương được đề nghị không mở rộng tự phát diện tích cây ăn quả, đặc biệt là sầu riêng, mít. Kiểm soát chặt quy hoạch, đồng thời tăng cường sản xuất an toàn, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Với cây rau màu, định hướng là sản xuất theo nhu cầu thị trường, tránh tập trung một loại dẫn đến dư thừa và giảm giá trị.

Những điều chỉnh này diễn ra trong bối cảnh dự báo từ giữa năm 2026 có thể xuất hiện El Nino với cường độ trung bình đến mạnh, kéo theo nguy cơ thiếu hụt lượng mưa, suy giảm nguồn nước và gia tăng xâm nhập mặn tại Nam bộ, đặc biệt vào cuối năm và mùa khô 2026-2027. 

Trong bối cảnh đó, việc chấp nhận giảm diện tích, thậm chí bỏ vụ ở những vùng bất lợi không chỉ là giải pháp tình thế, mà là hướng đi nhằm hạn chế thiệt hại và duy trì hiệu quả sản xuất trong dài hạn.