Khám sức khỏe định kỳ cho người lao động: Nghĩa vụ pháp lý doanh nghiệp không được bỏ qua

Doanh nghiệp hỏi:

Thưa luật sư, doanh nghiệp có bắt buộc phải tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động hay không? Nếu người lao động đồng ý không khám hoặc doanh nghiệp hỗ trợ tiền thay cho việc khám sức khỏe thì có được coi là đã hoàn thành nghĩa vụ theo quy định của pháp luật?

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật TNHH SB Law trả lời:

Đây là câu hỏi mà nhiều doanh nghiệp quan tâm trong quá trình quản trị nhân sự và tuân thủ pháp luật lao động.

Theo quy định hiện hành, việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của người sử dụng lao động, không phải là chế độ phúc lợi hay quyền lợi mang tính tự nguyện để các bên có thể thỏa thuận từ bỏ.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không được phép thay thế việc khám sức khỏe bằng tiền mặt, quà tặng hoặc bất kỳ khoản hỗ trợ nào khác, kể cả khi người lao động đồng ý. Những thỏa thuận như vậy không làm chấm dứt trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp.

Quy định này được xây dựng nhằm bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của người lao động, đồng thời giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh lý, bệnh nghề nghiệp để có biện pháp điều trị, bố trí công việc phù hợp và phòng ngừa rủi ro trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp người lao động vẫn làm việc bình thường nhưng thông qua khám sức khỏe định kỳ đã phát hiện sớm các bệnh về tim mạch, huyết áp, hô hấp hoặc các bệnh nghề nghiệp do tiếp xúc lâu dài với bụi, tiếng ồn và hóa chất. Việc phát hiện kịp thời không chỉ bảo vệ sức khỏe người lao động mà còn giúp doanh nghiệp giảm thiểu nguy cơ tai nạn lao động, gián đoạn sản xuất và các tranh chấp pháp lý phát sinh.

Pháp luật quy định cụ thể ra sao?

Về cơ sở pháp lý, Điều 132 và Điều 134 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định người sử dụng lao động có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các quy định về an toàn, vệ sinh lao động và chăm sóc sức khỏe cho người lao động.

Cụ thể hơn, Điều 21 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 quy định:

• Người lao động làm việc trong điều kiện bình thường phải được khám sức khỏe ít nhất 01 lần mỗi năm.
• Người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc các nhóm lao động cần được bảo vệ đặc biệt phải được khám sức khỏe ít nhất 06 tháng một lần.
• Lao động nữ khi khám sức khỏe định kỳ phải được khám chuyên khoa phụ sản.
• Người lao động làm việc trong môi trường có yếu tố nguy cơ gây bệnh nghề nghiệp phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp.
• Doanh nghiệp phải tổ chức khám sức khỏe trước khi bố trí người lao động vào làm việc; trước khi chuyển sang công việc nặng nhọc, độc hại hơn hoặc sau khi người lao động điều trị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và trở lại làm việc.
• Việc khám sức khỏe phải được thực hiện tại cơ sở khám, chữa bệnh đáp ứng điều kiện chuyên môn theo quy định của pháp luật.

Như vậy, trách nhiệm của doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ theo đúng thời gian mà còn phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng nội dung và đúng cơ sở y tế đủ điều kiện.

Góc nhìn pháp lý

Từ góc độ quản trị doanh nghiệp, khám sức khỏe định kỳ không nên được nhìn nhận đơn thuần là một khoản chi phí bắt buộc. Đây là hoạt động đầu tư cho nguồn nhân lực, góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm tỷ lệ nghỉ việc do bệnh tật và hạn chế các rủi ro phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về quản trị doanh nghiệp và phát triển bền vững ngày càng được coi trọng, việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ này cũng thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người lao động và cộng đồng.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Lao động năm 2019.
• Điều 132 Bộ luật Lao động năm 2019.
• Điều 134 Bộ luật Lao động năm 2019.
• Điều 21 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015.

Lưu ý cho doanh nghiệp

• Khám sức khỏe định kỳ là nghĩa vụ bắt buộc, không phải chính sách phúc lợi tự nguyện.
• Không được thay thế việc khám sức khỏe bằng tiền hoặc khoản hỗ trợ khác.
• Tổ chức khám đúng thời hạn theo từng nhóm người lao động.
• Lao động nữ phải được khám chuyên khoa phụ sản.
• Người lao động làm việc trong môi trường có nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp phải được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp.
• Lưu giữ đầy đủ hồ sơ, kết quả khám sức khỏe để phục vụ công tác quản lý và chứng minh việc tuân thủ quy định của pháp luật.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật TNHH SB Law chia sẻ thêm:

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về lao động, quản trị doanh nghiệp và phát triển bền vững (ESG) ngày càng được các nhà đầu tư, đối tác và khách hàng quan tâm, việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động không nên được nhìn nhận đơn thuần là một nghĩa vụ pháp lý. Đây còn là thước đo phản ánh mức độ chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với nguồn nhân lực.

Qua quá trình tư vấn cho nhiều doanh nghiệp, tôi nhận thấy không ít đơn vị chỉ chú trọng hoàn thành thủ tục khi có hoạt động thanh tra, kiểm tra. Trong khi đó, giá trị cốt lõi của việc khám sức khỏe định kỳ là phòng ngừa rủi ro, bảo vệ sức khỏe người lao động và góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Một chương trình chăm sóc sức khỏe được thực hiện bài bản sẽ giúp doanh nghiệp phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp, giảm chi phí phát sinh do tai nạn lao động, hạn chế gián đoạn sản xuất và xây dựng niềm tin của người lao động đối với doanh nghiệp.

Về lâu dài, tuân thủ đầy đủ các quy định về an toàn, vệ sinh lao động không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn nâng cao uy tín thương hiệu, tăng sức cạnh tranh và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh hiện đại.

Khám sức khỏe định kỳ cho người lao động là nghĩa vụ bắt buộc mà mọi doanh nghiệp phải thực hiện theo quy định của pháp luật. Việc tổ chức khám đúng thời gian, đúng đối tượng và đúng quy trình không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật mà còn góp phần bảo vệ nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả hoạt động và xây dựng hình ảnh doanh nghiệp phát triển bền vững. Đây không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là trách nhiệm đối với con người – tài sản quý giá nhất của mỗi doanh nghiệp.