Làng nghề ở Hải Phòng vào vụ Tết

Sản xuất tăng tốc, đơn hàng dồn dập

Tại thôn An Xá, xã Trần Phú, TP Hải Phòng, làng nghề làm hương truyền thống đang ở cao điểm sản xuất. Dọc các ngõ nhỏ, từng bó hương được phơi kín sân, tỏa mùi thơm đặc trưng của trầm, bài và thảo mộc. Không khí làm việc khẩn trương bao trùm các hộ sản xuất, nơi mỗi ngày trôi qua đều được tính bằng số lượng đơn hàng phải hoàn thành.

Gia đình anh Trần Đình Quốc, một cơ sở làm hương quy mô vừa trong làng, những ngày này hầu như không có khái niệm giờ nghỉ cố định. Từ khâu trộn bột, se hương đến phơi, đóng gói, mọi công đoạn đều được đẩy nhanh tiến độ. Anh Quốc cho biết, dù làm nghề quanh năm nhưng sản xuất phục vụ Tết luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất. Năm nay, lượng đơn hàng tăng khoảng 60% so với cùng kỳ năm trước, buộc cơ sở phải thuê thêm 5-6 lao động thời vụ bên cạnh 4 lao động thường xuyên.

“Muốn làm kịp thì phải chuẩn bị từ sớm. Nguyên liệu nếu chậm là không xoay xở kịp”, anh Quốc nói. Chính vì vậy, từ giữa năm, anh đã chủ động nhập đủ bột hương, trầm và các loại thảo mộc, hạn chế tối đa rủi ro đứt gãy nguồn cung vào thời điểm cao điểm.

Không riêng An Xá, tại nhiều làng nghề khác trên địa bàn, bức tranh cuối năm cũng mang gam màu tương tự. Ở làng giày da Hoàng Diệu (xã Gia Phúc), một trong những làng nghề quy mô lớn của thành phố, hàng trăm xưởng sản xuất đang chạy hết công suất. Với gần 300 cơ sở quy mô vừa và khoảng 200 cơ sở nhỏ, làng nghề này tạo việc làm cho khoảng 4.500 lao động địa phương.

Những tháng giáp Tết, đơn hàng từ các chợ đầu mối, hệ thống bán buôn tăng mạnh. Nhiều xưởng phải tổ chức tăng ca, kéo dài thời gian làm việc từ sáng sớm đến tối muộn. Theo Hợp tác xã giày da Hoàng Diệu, sản lượng cung ứng ra thị trường mỗi năm khoảng 300.000 đôi giày, riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12 âm lịch, sản lượng tăng thêm khoảng 20%. Thu nhập bình quân của lao động đạt khoảng 10 triệu đồng/người/tháng - mức khá ổn định so với mặt bằng khu vực nông thôn.

Ở làng mộc Đông Giao (xã Cẩm Giàng), không khí sản xuất cũng không kém phần tất bật. Các xưởng mộc tập trung gia công lộc bình, đồ thờ, đồ trang trí nội thất phục vụ nhu cầu thờ cúng và trang hoàng nhà cửa dịp Tết. Theo các hộ sản xuất, lượng đơn hàng cuối năm tăng từ 50-60% so với các tháng giữa năm. Để bảo đảm tiến độ, nhiều xưởng tổ chức làm việc theo ca, huy động tối đa lao động trong gia đình và thợ lành nghề.

Không chỉ làm nhiều, mà phải làm tốt

Nếu như trước đây, làng nghề chủ yếu cạnh tranh bằng số lượng và giá thành, thì vài năm trở lại đây, yêu cầu về chất lượng, mẫu mã và thương hiệu đã trở thành yếu tố sống còn. Áp lực từ thị trường buộc các cơ sở sản xuất phải thay đổi tư duy, đầu tư bài bản hơn cho sản phẩm.

Năm 2024, cơ sở sản xuất hương của anh Trần Đình Quốc đã mạnh dạn đầu tư hơn 200 triệu đồng cho máy móc, thiết bị. Việc cơ giới hóa một số công đoạn giúp giảm sức lao động thủ công, đồng thời bảo đảm độ đồng đều của sản phẩm. Bên cạnh các dòng hương truyền thống, cơ sở phát triển thêm sản phẩm nhang sào Tết, chiều dài 70-80 cm, thời gian cháy kéo dài tới 8-12 giờ, đáp ứng nhu cầu thờ cúng ngày Tết của nhiều gia đình, cơ sở tín ngưỡng.

Một điểm thay đổi đáng chú ý khác là cách tiếp cận thị trường. Sản phẩm không chỉ được bán tại địa phương mà còn xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop. Bao bì được thiết kế lại theo hướng gọn gàng, lịch sự, phù hợp làm quà biếu. Với các cơ sở làng nghề, đây là bước chuyển không dễ, nhưng là điều kiện cần để sản phẩm đi xa hơn khỏi lũy tre làng.

Theo một lãnh đạo UBND xã Trần Phú, hiện xã có khoảng 60 hộ làm hương, tạo việc làm cho nhiều lao động nông nhàn với thu nhập từ 6-15 triệu đồng/người/tháng. Đến nay, 9 sản phẩm hương trên địa bàn đã được công nhận OCOP. Chính quyền địa phương đang tập trung hỗ trợ các cơ sở tiếp cận nguồn vốn khuyến công, khuyến khích đầu tư máy móc, cải tiến quy trình sản xuất và tham gia chương trình OCOP một cách thực chất.

Làng nghề trước yêu cầu phát triển bền vững

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, thành phố Hải Phòng hiện có 78 làng nghề được công nhận, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như chế biến nông sản, thủ công mỹ nghệ, mộc, mây tre đan, gốm sứ, dệt may, cơ khí nhỏ và sinh vật cảnh. Không chỉ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế địa phương, các làng nghề còn đóng vai trò quan trọng trong giải quyết việc làm, giữ chân lao động nông thôn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, bài toán đặt ra không chỉ là sản xuất nhiều vào mỗi dịp Tết, mà là duy trì được thị trường ổn định quanh năm. Tháng 11 vừa qua, hội thảo “Tư vấn ứng dụng công nghệ số vào kinh doanh trực tuyến tại các cơ sở công nghiệp nông thôn” do Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phối hợp tổ chức đã cho thấy một hướng đi rõ ràng hơn.

Theo ông Nguyễn Quốc Huy, Trưởng phòng Quản lý Công nghiệp (Sở Công Thương Hải Phòng), chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. Việc ứng dụng công nghệ giúp các cơ sở làng nghề tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào khâu trung gian, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị và khả năng thích ứng với biến động thị trường.

Khi mùa Tết đến gần, những xưởng nhỏ vẫn sáng đèn, những đôi tay vẫn thoăn thoắt theo nhịp sản xuất quen thuộc. Nhưng phía sau sự tất bật ấy là một quá trình chuyển mình âm thầm của các làng nghề - từ sản xuất thủ công sang tư duy thị trường, từ làm để bán sang làm để xây dựng thương hiệu. Đó chính là nền tảng để làng nghề không chỉ “ăn nên làm ra” mỗi dịp Tết, mà còn đứng vững trong dài hạn.