Phong tục cổ truyền - nét đẹp xưa cần gìn giữ và phát huy 

Từ xa xưa, tết Nguyên đán là một chuỗi ngày được bắt đầu từ 23 tháng Chạp đến hết rằm tháng Giêng, trong đó 23 tháng Chạp được gọi là Tết ông Công, ông Táo (Táo Quân), ngày tiễn các Táo về trời tấu trình với Ngọc Hoàng chuyện một năm của nhân gian. Tục tiễn ông Táo có từ xa xưa được truyền qua nhiều đời, là phong tục phổ quát rộng rãi khắp từ Nam chí Bắc. 

Ngày 23 tháng Chạp hàng năm, khắp trong cả nước, Nhân dân đều có lễ tiễn các Táo về trời bằng cúng đồ ăn, hoa quả, vàng mã và nhất thiết phải có một vài con cá chép hoặc chim nhỏ. Cúng xong, người ta mang cá hoặc chim thả về với thiên nhiên. Tục lệ này được gọi là phóng sinh, một mỹ tục đẹp trải qua hàng nghìn năm, đến nay vẫn giữ nguyên giá trị.

Thả phóng sinh có từ bao giờ, do ai sáng tạo và phát triển như thế nào đến nay chưa ai nghiên cứu lý giải, nhưng người xưa đã để lại cho hậu thế một tư tưởng rất nhân văn về góc độ đối xử với thiên nhiên - cái nôi đã sản sinh ra nhân loại.

Con người được sinh ra và lớn lên là do thiên nhiên ban tặng, gia đình và xã hội cưu mang, nuôi dưỡng. Khi trưởng thành, mỗi người đều có bổn phận đền đáp ơn công dưỡng dục của gia đình và xã hội. Nhưng với thiên nhiên, bà mẹ lớn của nhân loại thì chẳng ai nhớ đến. Hàng ngày, hàng giờ con người đã, đang lấy đi của mẹ thiên nhiên rất nhiều thứ mà không hề đền đáp.

Dân số thế giới ngày càng tăng, sức nặng đè lên mẹ đất, mẹ thiên nhiên ngày càng lớn, đi liền là sự bóc lột thiên nhiên ngày càng khốc liệt nhằm thoả mãn nhu cầu và lòng tham. Sự bóc lột ấy đã đẩy nhân loại đối mặt với rất nhiều thảm hoạ mà điển hình nhất là biến đổi khí hậu toàn cầu. Thiên nhiên đã và đang nổi giận với những trận bão lụt, động đất, băng tan, nạn đói, dịch bệnh phát sinh... xảy ra ở cấp độ khu vực và toàn cầu ngày càng nghiêm trọng, làm cho nhân loại phải bừng tỉnh.

Người ta nhớ đến rừng thì rừng cơ bản đã trơ trụi. Những gốc cây hàng trăm tuổi còn sót lại tiếp tục bị đào bới để làm cây cảnh, vườn sinh thái. Núi đồi ngày càng xác sơ, trơ trụi. Những gốc cây từ non xanh được mang về giâm ủ, tỷ lệ sống rất thấp, vô hình chung lại trở thành đống rác thải ngổn ngang. Hệ thống ao hồ tự nhiên bị san lấp để làm chỗ ở hoặc làm nơi sản xuất, mất chỗ chú ngụ của các loài thủy tộc. Sự đa dạng của hệ sinh thái và môi trường ngày càng mất cân bằng nghiêm trọng và dẫn đến hiện tượng chạm mưa là úng ngập vì mất chỗ chứa nước tự nhiên. Việc chống úng ngập ở đô thị, thì càng chống càng ngập. Còn trên các dòng sông cũng xảy ra việc khai thác cát làm thay đổi dòng chảy, dẫn đến sạt lở bờ sông, mất đất canh tác, đất thổ cư diễn ra ở nhiều nơi. Ở biển người ta khai thác thủy sản bằng thuốc nổ, bằng hoá chất và các loại lưới huỷ diệt, nhằm tận thu kiệt cùng tài nguyên, phải dẫn nhau đi đánh bắt xa bờ, rủi ro khôn lường.             

Tuy nhiên trong bức tranh màu xám, đó đây cũng nổi lên những điểm sáng về bảo vệ thiên nhiên. Điển hình là đồng bào các dân tộc suốt từ Nam chí Bắc có những phong tục đẹp về giữ gìn môi trường sống bằng các lệ tục: mở và đóng cửa rừng để khai thác bảo đảm sự cân bằng. Một số nơi có những khu rừng cấm thâm nghiêm, ít người dám vào khai thác vì có những huyền tích che phủ bảo vệ. Những câu chuyện bí ẩn, những hiện tượng rùng rợn đó góp phần ngăn chặn sự xâm hại và rất có ý nghĩa trong việc bảo vệ thiên nhiên, môi trường. Một ai đó bạo gan dám chặt cây ở rừng cấm mà bị phát hiện, thì chặt một phải trồng trả mười và bị phạt theo quy định của làng bản.

Tuy nhiên những phong tục, luật tục đó chỉ là những điểm sáng nhỏ nhoi, khó nhân ra diện rộng. Còn từ góc độ thả phóng sinh cho thấy các bậc tiền nhân đã giáo dục toàn dân trả nợ thiên nhiên bằng câu chuyện mang màu sắc tâm linh sâu sắc, rất thiết thực, nhà nhà, người người, thế hệ nọ nối tiếp thế hệ kia đều có thể thực hiện được, là bài học rất có giá trị về mặt nhận thức. Ngoài dịp Tết Táo Quân 23 tháng Chạp, người ta cũng thả phóng sinh vào dịp ngày rằm tháng Bảy âm lịch (ngày xá tội vong nhân) và cúng giải nghiệp của những người theo Đạo Mẫu.

Hiện nay, Đảng và Nhà nước đã có Nghị quyết, chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường và có rất nhiều biện pháp được giảng dạy ở mọi cấp học, ở mọi nơi, mọi lứa tuổi nhưng việc bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường vẫn là vấn đề hết sức nan giải. Đó đây còn những vấn nạn khai thác rừng, săn bắn động vật hoang dã, săn tìm cá lạ ở biển khơi bằng khí Xyanua, mìn, lưới kích điện diễn ra chưa có hồi kết, cho nên rất cần cơ chế chính sách mạnh để bảo vệ.

Nhân loại đang mang nợ với mẹ thiên nhiên, bên cạnh "Tết trồng cây" do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động cách đây 62 năm, thì việc thả phóng sinh là phong tục đẹp mà mọi người, mọi nhà cần làm trong việc đền đáp lại thiên nhiên, mẹ đất. Để mỗi dịp tiễn các Táo về trời, cả nước sẽ có hàng triệu con chim, hàng chục triệu con cá được thả về với thiên nhiên góp phần bù đắp cho hệ sinh thái tự nhiên đang nghèo kiệt đi qua mỗi ngày. Các nhà khoa học đã cảnh báo lấy của thiên nhiên ở hiện tại, thì các thế hệ con cháu phải trả nợ, cứ tiếp tục lấy thì sự diệt vong của nhân loại sẽ chỉ còn là thời gian.

Nhân dịp ngày Tết tiễn Táo Quân về trời sắp đến, mọi người, mọi nhà hãy chung tay bù đắp lại cho thiên nhiên và môi trường sống. Việc tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trong thực hiện "vì môi trường xanh - sạch - đẹp". Chính vì vậy, thả phóng sinh một phong tục đẹp cần được gìn giữ và phát huy.