Đông Nam Á đối mặt nguy cơ thiếu phân bón khi giá tăng mạnh do xung đột Iran

Khu vực Đông Nam Á đang chuẩn bị đối mặt với nguy cơ thiếu hụt phân bón khi giá tăng mạnh trên thị trường toàn cầu, trong bối cảnh xung đột tại Iran làm gián đoạn tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến huyết mạch của thương mại năng lượng và nguyên liệu.

Theo các chuyên gia và doanh nghiệp trong ngành, mức độ ảnh hưởng giữa các quốc gia sẽ không đồng đều. Những nước có năng lực sản xuất phân bón nội địa như Indonesia hay Malaysia có thể giảm bớt tác động, trong khi các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu như Thái Lan sẽ chịu áp lực lớn hơn.

Bà Laura Cross, Giám đốc phân tích thị trường của Hiệp hội Phân bón Quốc tế, nhận định rằng mức độ gián đoạn hiện nay thậm chí có thể nghiêm trọng hơn so với thời điểm bùng phát xung đột Nga – Ukraine năm 2022.

Trước đó, nhiều tàu chở phân bón với tổng khối lượng gần 1 triệu tấn đã bị mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư do hoạt động vận tải qua eo Hormuz bị đình trệ. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ thiếu hụt thực sự có thể xảy ra trong thời gian tới.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng là urê, một trong ba nguyên tố thiết yếu cho cây trồng. Giá urê đã tăng hơn 80% từ đầu năm và tiếp tục leo thang mạnh sau khi xung đột bùng phát, đạt khoảng 717 USD mỗi tấn.

Khu vực Vịnh Ba Tư hiện chiếm khoảng 30–35% lượng xuất khẩu urê toàn cầu, đồng thời là nguồn cung khí tự nhiên mà nguyên liệu chính chiếm tới 60–90% chi phí sản xuất urê. Việc gián đoạn tại khu vực này đã tạo áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, việc Trung Quốc siết chặt xuất khẩu phân bón càng làm nguồn cung toàn cầu thêm căng thẳng.

Tại Đông Nam Á, Thái Lan được đánh giá là quốc gia dễ bị tổn thương nhất khi phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu. Năm 2025, nước này nhập tới 55% nguyên liệu phân bón từ Trung Đông. Dù hiện tại nguồn dự trữ có thể đáp ứng đến tháng 8/2026, nguy cơ thiếu hụt sẽ xuất hiện nếu nguồn cung không được nối lại.

Trong khi đó, một số quốc gia như Indonesia, Malaysia và Việt Nam được đánh giá có khả năng tự chủ tốt hơn nhờ năng lực sản xuất trong nước. Tuy nhiên, giá phân bón vẫn chịu ảnh hưởng từ thị trường quốc tế.

Ngay cả tại các quốc gia có nguồn cung nội địa, khó khăn vẫn xuất hiện. Một số doanh nghiệp cho biết lượng dự trữ nguyên liệu chỉ đủ trong thời gian ngắn, trong khi giá cả lại phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng cũng tác động khác nhau giữa các loại cây trồng. Các ngành như cọ dầu có thể chịu ít áp lực hơn nhờ giá sản phẩm cao, trong khi các cây trồng như cà phê, cao su hay cacao, vốn do nông hộ nhỏ sản xuất sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề hơn.

Các chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, nhiều nhà máy tại khu vực Vịnh Ba Tư có thể buộc phải dừng hoạt động do đầy kho chứa. Điều này sẽ khiến nguồn cung toàn cầu bị ảnh hưởng trong dài hạn, ngay cả khi hoạt động vận tải được khôi phục.

Tại Việt Nam, dù có năng lực sản xuất phân bón trong nước tương đối ổn định, thị trường vẫn chịu tác động từ biến động giá toàn cầu. Việc giá urê và nguyên liệu đầu vào tăng có thể gây áp lực lên chi phí sản xuất nông nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh nhiều loại nông sản chưa phục hồi mạnh về giá.

Trong bối cảnh đó, việc chủ động nguồn cung, sử dụng phân bón hợp lý và nâng cao hiệu quả canh tác sẽ là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro cho người sản xuất.