Thiếu phân bón vì chiến sự Iran, nông dân Nam Á đứng trước rủi ro mất mùa

Cuộc sống của ông Gurvinder Singh, một nông dân tại bang Punjab – “vựa lúa” của Ấn Độ vốn gắn liền với những vụ mùa lúa và lúa mì luân canh. Tuy nhiên, xung đột tại Iran đang khiến ông không thể yên tâm sản xuất.

Ông cho biết chi phí sản xuất đã tăng cao trong thời gian qua, trong khi lợi nhuận ngày càng bị thu hẹp. Nếu nguồn phân bón bị gián đoạn, năng suất cây trồng sẽ giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của gia đình cũng như nguồn cung lương thực của cả khu vực.

Quyết định phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng của thế giới đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tác động không chỉ dừng lại ở giá dầu mà còn lan sang lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là nguồn cung phân bón.

Các quốc gia Nam Á như Ấn Độ và Sri Lanka được đánh giá là đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc lớn vào nhập khẩu phân bón và khí đốt. Ấn Độ hiện là nước tiêu thụ phân bón lớn thứ hai thế giới, với nhu cầu hơn 60 triệu tấn mỗi năm, trong đó phần lớn nguồn cung đến từ khu vực Vùng Vịnh.

Việc gián đoạn nguồn cung có thể kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng đến kế hoạch gieo trồng và sản lượng thu hoạch, đặc biệt với các cây trồng thiết yếu như lúa gạo.

Không chỉ phân bón, giá nhiên liệu tăng cao còn khiến chi phí tưới tiêu, thu hoạch, vận chuyển và bảo quản nông sản tăng theo, tạo áp lực kép lên người sản xuất.

Theo các chuyên gia kinh tế nông nghiệp, dấu hiệu nguồn cung phân bón bị siết chặt đã bắt đầu xuất hiện. Giá cả tăng và nguồn hàng không ổn định đang dần được chuyển áp lực xuống nông dân.

Phân urê, loại phân đạm quan trọng nhất đang là mối lo lớn. Dù Ấn Độ có sản xuất trong nước, nhưng nguyên liệu đầu vào là khí tự nhiên vẫn phụ thuộc nhập khẩu. Hiện nguồn cung khí cho các nhà máy đã bị cắt giảm đáng kể.

Tại các bang sản xuất lương thực trọng điểm như Punjab và Haryana, tâm lý lo ngại đang lan rộng. Dù chưa thiếu hụt rõ rệt, nhiều nông dân đã bắt đầu mua tích trữ phân bón sớm hơn thường lệ.

Một nhà phân phối phân bón tại bang Karnataka cho biết ông chưa từng chứng kiến mức độ lo lắng như hiện nay trong suốt nhiều năm kinh doanh.

Trong khi đó, cơ quan chức năng Ấn Độ khẳng định nguồn cung vẫn được đảm bảo và lượng dự trữ cao hơn năm trước. Chính phủ cũng đang tìm cách đa dạng hóa nguồn nhập khẩu để giảm phụ thuộc vào khu vực Trung Đông.

Tuy nhiên, thực tế tại cơ sở cho thấy tâm lý bất an vẫn còn rất lớn, đặc biệt với các hộ nông dân nhỏ vốn đã chịu áp lực chi phí và nợ nần.

Tại Sri Lanka, nỗi lo còn lớn hơn khi quốc gia này từng trải qua khủng hoảng phân bón nghiêm trọng cách đây chưa lâu. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, nguy cơ tái diễn thiếu hụt lương thực là hoàn toàn có thể xảy ra. Các tổ chức quốc tế cảnh báo nếu xung đột kéo dài, số người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực có thể tăng mạnh, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam cũng phụ thuộc một phần vào nguyên liệu đầu vào nhập khẩu cho sản xuất phân bón, những biến động từ thị trường quốc tế có thể tạo áp lực nhất định lên giá thành và chuỗi cung ứng trong nước. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chủ động nguồn cung, đa dạng hóa thị trường và nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp.