Khủng hoảng gạo tại Nhật Bản: Chính phủ xả kho dự trữ chiến lược để hạ nhiệt giá cả

Từ món sushi trứ danh, các loại bánh ngọt truyền thống, rượu sake cho đến những nghi thức dâng lễ trong các đền thờ Thần đạo, gạo xuất hiện ở khắp mọi nơi trong đời sống ẩm thực và văn hóa Nhật Bản. Thậm chí, McDonald’s tại quốc gia này cũng từng tung ra loại bánh burger làm từ gạo để phục vụ thực khách địa phương.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào loại thực phẩm thiết yếu này khiến nền kinh tế lớn thứ tư thế giới dễ bị tổn thương trước những biến động nhỏ trong nguồn cung.

Trong những năm gần đây, tình trạng thời tiết bất lợi như nắng nóng kéo dài, bão và động đất đã nhiều lần khiến người dân Nhật rơi vào tình trạng hoảng loạn tích trữ gạo.

Theo số liệu từ chính phủ, giá trung bình một bao gạo 60kg đã tăng lên khoảng 160 USD (khoảng 4,1 triệu VND) vào năm ngoái, tăng 55% so với hai năm trước. 

Trước diễn biến căng thẳng, vào tháng 2 năm nay, chính phủ Nhật Bản tuyên bố sẽ tung ra 210.000 tấn gạo để đưa ra đấu giá (tương đương hơn 1/5 tổng lượng gạo dự trữ chiến lược). Những bao gạo đầu tiên từ kho dự trữ hiện đã có mặt trên kệ hàng tại một số siêu thị. 

Nhật Bản bắt đầu xây dựng kho dự trữ gạo quốc gia từ năm 1995, sau đợt sụt giảm nghiêm trọng của sản lượng lúa vào mùa hè năm 1993, buộc quốc gia này phải nhập khẩu ngũ cốc từ nước ngoài.

Kể từ đó, kho dự trữ này đã nhiều lần được sử dụng, điển hình là sau thảm họa kép năm 2011 và trận động đất tại Kumamoto năm 2016.

Tương tự Nhật Bản, nhiều quốc gia châu Á khác như Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan cũng duy trì kho dự trữ gạo nhằm đối phó với nguy cơ thiếu hụt lương thực và biến động giá, tránh ảnh hưởng đến ổn định xã hội. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn có kho dự trữ chiến lược thịt lợn để can thiệp khi cần thiết.

Theo Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản, 150.000 tấn gạo đầu tiên đã được đưa ra đấu giá trong tháng trước. Bộ trưởng Taku Eto thừa nhận trước phiên đấu giá: “Giá gạo hiện đang ở mức rất cao”. Tuy nhiên, ông trấn an người dân rằng nguồn cung gạo vẫn dồi dào và việc xả kho sẽ giúp giá cả sớm ổn định.

Nguyên nhân chính dẫn tới giá gạo tăng không nằm ở sản lượng thiếu hụt, mà là những trục trặc trong chuỗi cung ứng khiến gạo không đến được các kệ hàng siêu thị.

Mới đây, công ty Trial Holdings, đơn vị vận hành chuỗi siêu thị giá rẻ tại đảo Kyushu, xác nhận rằng gạo từ kho dự trữ quốc gia đã chính thức lên kệ tại một số cửa hàng của họ.

Một khách hàng mua gạo tại siêu thị Marusan ở Koshigaya, tỉnh Saitama, Nhật Bản

Tuy vậy, với một quốc gia luôn kỹ tính trong việc lựa chọn gạo, không phải ai cũng sẵn lòng đón nhận loại gạo được cho là đã lưu kho lâu này.

Bà Emi Uchibori (69 tuổi) chia sẻ: “Tôi khá kén chọn khi mua gạo và tôi sẽ không mua vì nghe nói đây là gạo cũ”. Bà đã mua dự trữ từ đầu tháng 3 khi hay tin giá gạo sẽ tăng và hy vọng số gạo đang có sẽ đủ dùng cho đến khi giá giảm. 

Một người tiêu dùng khác, bà Yuko Takiguchi (53 tuổi) khẳng định sẽ không mua gạo đấu giá trừ khi giá giảm đáng kể: “Tôi sẵn sàng chi thêm tiền cho loại gạo ngon, nhất là khi giá bột mì cũng đã tăng, kéo theo giá bánh mì, mì udon và mì ống leo thang. Gạo vẫn là thực phẩm thiết yếu vì nó giúp no lâu hơn. Con tôi đang tuổi ăn tuổi lớn, dĩ nhiên không thể thiếu cơm trong bữa ăn của các cháu”.