Năng lực quản trị địa phương là chìa khóa chất lượng nông thôn mới

Nâng tầm năng lực quản trị từ cơ sở

Giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý điều hành ở cấp cơ sở. Theo định hướng phát huy nội lực xây dựng nông thôn mới, mục tiêu 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới chỉ thực sự phát huy giá trị kinh tế khi chính quyền loại bỏ tư duy thành tích, phân bổ nguồn vốn dựa trên hiệu quả thực tế.

Điểm đột phá nằm ở cơ chế phân cấp linh hoạt. Hướng dẫn thực hiện chương trình cho phép các địa phương căn cứ vào điều kiện thực tế và năng lực ngân sách để lựa chọn nhiệm vụ ưu tiên, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải. Điều này đòi hỏi đội ngũ quản lý địa phương phải thể hiện rõ vai trò kiến tạo như đánh giá sát tác động kinh tế của từng dự án, cắt giảm các hạng mục hình thức và tập trung nguồn lực cho hạ tầng tạo việc làm, giảm chi phí sản xuất và kết nối thị trường.

Thực tiễn tại Đồng Nai thể hiện rõ tư duy quản trị có trọng tâm. Năm 2026, tỉnh tăng tốc đưa 6 xã về đích nông thôn mới gồm Phú Vinh, Định Quán, Thống Nhất, Cẩm Mỹ, Xuân Định và Xuân Bắc. Đến tháng 10/2026, kết quả thẩm tra cho thấy các xã đã đạt từ 35/47 đến 38/47 nội dung tiêu chí. Việc tập trung cho nhóm xã tiệm cận đích giúp địa phương dồn lực xử lý chính xác những tiêu chí còn thiếu thay vì phân tán ngân sách.

Sự chủ động chọn lựa ưu tiên càng trở nên cấp thiết tại các địa bàn khó khăn. Dù tỷ lệ đạt chuẩn cả nước đạt gần 78,7% vào giữa năm 2025, khu vực Trung du và Miền núi phía Bắc mới đạt 54,2%, Tây Nguyên đạt 63,8%. Điển hình như tại Đắk Lắk đến tháng 9/2026 ghi nhận 17 xã chưa đạt tiêu chí nào. Đối với các vùng lõi nghèo này, giải pháp căn cơ không phải là chạy đua chỉ tiêu cơ học mà là xây dựng lộ trình đầu tư hạ tầng thiết yếu gắn liền với sinh kế lâu dài của người dân.

Phát huy vai trò chủ thể của người dân 

Năng lực điều hành của bộ máy chính quyền còn thể hiện ở khả năng chuyển từ vai trò "quyết định thay" sang "đồng hành và hỗ trợ". Tại xã Minh Tân (Tuyên Quang), chính quyền không ấn định cây trồng cho nông dân mà tập trung hỗ trợ kỹ thuật và kết nối tiêu thụ. Người dân tự nguyện chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng bí nếp và dưa chuột, đạt năng suất 35 tấn/vụ với giá bán ổn định, mang lại giá trị kinh tế vượt trội. Đây là mô hình quản trị hiện đại khi Nhà nước hỗ trợ giảm thiểu rủi ro thông tin và thị trường còn người dân chủ động quyết định phương thức sản xuất.

Nguồn lực cộng đồng cũng tạo nên động lực lớn cho hạ tầng cơ sở. Trong 6 tháng đầu năm 2026, hội viên nông dân Tuyên Quang đã đóng góp hơn 2,4 tỷ đồng, 45.000 ngày công và hiến gần 68.000 m² đất để kiên cố hóa 218 km đường giao thông, 221 km kênh mương. Việc ngân sách công tập trung cho các hạng mục lớn và người dân trực tiếp thi công, giám sát các công trình nhỏ giúp tối ưu hóa chi phí và nâng cao trách nhiệm bảo trì sau đầu tư. Song song đó, việc tổ chức lại sản xuất đóng vai trò quyết định đến lợi nhuận nông nghiệp. Đến giữa năm 2026, Tuyên Quang đã phát triển 321 hợp tác xã và tổ hợp tác, thu hút gần 3.700 hộ tham gia liên kết, giảm chi phí đầu vào và nâng cao khả năng đàm phán giá trên thị trường.

Hà Nội đã bước qua giai đoạn hoàn thành tiêu chí hạ tầng để tiến tới nâng cao chất lượng cuộc sống, kinh tế nông thôn được phát triển dựa trên hệ sinh thái làng nghề và chuyển đổi số. Như tại xã Phú Nghĩa, hơn 120 cơ sở mây tre đan tạo việc làm ổn định cho 2.000 hộ dân với thu nhập 8–10 triệu đồng/tháng, kết hợp với 48 sản phẩm OCOP được thương mại hóa trên các nền tảng số và livestream bán hàng.

Bài học thực tiễn thời gian cho cho thấy chính quyền điều hành giỏi không phải là nơi hoàn thành nhiều công trình nhất mà là nơi biết chuyển hóa nguồn vốn công thành năng lực sản xuất, việc làm và thu nhập bền vững cho người dân. Mỗi cộng đồng đều sở hữu những lợi thế nội sinh riêng biệt từ tài nguyên thiên nhiên, giá trị văn hóa, tri thức bản địa cho đến hệ thống cơ sở vật chất sẵn có. Việc khơi thông và kết hợp hài hòa nguồn lực nội sinh này với các chính sách hỗ trợ, nguồn vốn và kỹ thuật từ bên ngoài không chỉ giúp người dân nâng cao năng lực tự chủ lập kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội mà còn loại bỏ tâm lý trông chờ, phụ thuộc vào Nhà nước, trở thành động lực của quá trình đổi mới.