Sơn Đồng: Đánh thức giá trị làng nghề, mở lối cho du lịch trải nghiệm

Từ danh tiếng làng nghề đến trải nghiệm văn hóa

Nằm ở phía Tây Thủ đô, Sơn Đồng từ lâu được biết đến với nghề điêu khắc, sơn mỹ nghệ, đặc biệt là các sản phẩm chạm khắc gỗ, tượng thờ và kỹ thuật sơn son thếp vàng. Đằng sau mỗi sản phẩm là bàn tay khéo léo, kinh nghiệm và tri thức nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ. 

Theo báo cáo của UBND xã Sơn Đồng, địa phương hiện có gần 397 cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm làng nghề, cùng đội ngũ nghệ nhân, thợ thủ công có tay nghề cao. Ngày 17/1/2026, làng nghề được công nhận là “Làng thủ công thế giới về tác phẩm chạm khắc gỗ tâm linh và sơn mài mạ vàng”, trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới.

Cùng với nghề truyền thống, Sơn Đồng còn có hệ thống di tích và lễ hội phong phú. Theo thống kê của địa phương, xã có 84 di tích nằm trong danh mục kiểm kê của thành phố, trong đó 37 di tích đã được xếp hạng. Đây là những nguồn lực có thể kết nối thành các sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử và trải nghiệm làng nghề.

Vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để nhiều người biết đến Sơn Đồng, mà còn là tạo ra những trải nghiệm đủ sức giữ chân du khách. Thay vì chỉ tham quan, mua sắm, du khách có thể được tìm hiểu lịch sử nghề, gặp gỡ nghệ nhân, quan sát các công đoạn chế tác và trực tiếp trải nghiệm một số kỹ thuật thủ công phù hợp.

Tại hội nghị “Nâng cao chất lượng dịch vụ và kết nối điểm đến du lịch của xã Sơn Đồng với các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026”, tổ chức ngày 22/10, đại diện cơ quan quản lý, hội làng nghề và nghệ nhân đều nhấn mạnh yêu cầu gắn phát triển du lịch với bảo tồn những giá trị văn hóa vốn có của địa phương. 

Phát biểu tại hội nghị, ông Phan Huy Cường, Trưởng phòng Quản lý Lữ hành (Sở Du lịch Hà Nội), nhấn mạnh việc bảo tồn di sản làng nghề phải đi đôi với phát huy giá trị và phát triển du lịch bền vững, trên nền tảng văn hóa truyền thống và sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Định hướng này cũng được đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đề cập trong phát biểu khai mạc hội nghị, với yêu cầu đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường liên kết chuỗi giá trị du lịch. Theo đó, khai thác lợi thế sẵn có cần song hành với bảo tồn nghề truyền thống và nâng cao đời sống cộng đồng.

Không chỉ tham quan, mà phải hiểu và cảm nhận được di sản

Một điểm đến làng nghề chỉ thực sự tạo được dấu ấn khi du khách hiểu điều gì làm nên giá trị của sản phẩm và con người nơi đó. Với Sơn Đồng, câu chuyện không chỉ nằm ở những pho tượng hay sản phẩm mỹ nghệ hoàn chỉnh, mà còn ở lịch sử hình thành nghề, kỹ thuật chế tác và những người đang ngày ngày gìn giữ nghề truyền thống.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Bỉnh Hiệp, Chủ tịch Hội làng nghề Sơn Đồng; ông Nguyễn Trí Sơn, Trưởng Tiểu ban Quản lý Di tích làng Sơn Đồng; và Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Danh Sơn, đại diện nghệ nhân làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng, đều đề cao việc đưa những giá trị văn hóa vào trải nghiệm thực tế của du khách. Theo các đại biểu, khách đến Sơn Đồng không nên chỉ dừng ở tham quan, mua sắm, mà cần có cơ hội tìm hiểu lịch sử, phong tục và trực tiếp quan sát, trải nghiệm quá trình chế tác. 

Đây là điểm mấu chốt để tạo nên sự khác biệt cho du lịch làng nghề. Khi nghệ nhân trở thành người kể chuyện về nghề, sản phẩm thủ công không còn đơn thuần là hàng hóa, mà mang theo những giá trị văn hóa, lịch sử và dấu ấn sáng tạo của cộng đồng.  

Ông Trịnh Văn Khánh, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng nhìn nhận, việc phát triển du lịch làng nghề còn nhiều khó khăn, bởi công tác tổ chức đón khách và xây dựng trải nghiệm du lịch đòi hỏi những điều kiện khác với sản xuất truyền thống. 

Địa phương cần từng bước hoàn thiện sản phẩm trải nghiệm, kỹ năng đón tiếp và khả năng kết nối với doanh nghiệp lữ hành: "Phát triển du lịch làng nghề là một nhiệm vụ mới, còn nhiều khó khăn và cần có sự chung tay của nhiều bên. Việc chuyển từ hoạt động sản xuất truyền thống sang tổ chức các hoạt động phục vụ khách du lịch đòi hỏi phải có sự chuẩn bị đồng bộ hơn về sản phẩm trải nghiệm, chất lượng dịch vụ, kỹ năng đón tiếp, công tác giới thiệu, thuyết minh và khả năng kết nối tour, tuyến. 

Đây là những nội dung địa phương cần tiếp tục học hỏi, hoàn thiện, không thể thực hiện". cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn bảo tồn di sản văn hóa làng nghề với phát huy giá trị và phát triển du lịch bền vững, dựa trên nền tảng văn hóa cùng sự tham gia trực tiếp của cộng đồng.

Quan điểm này đặt người dân, nghệ nhân và các cơ sở sản xuất vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Bởi chính họ là những người nắm giữ tri thức nghề, hiểu rõ giá trị sản phẩm và có khả năng truyền tải chân thực nhất câu chuyện của Sơn Đồng đến du khách.

Kết nối thị trường, tháo gỡ những điểm nghẽn

Trong khuôn khổ chương trình, đoàn khảo sát gồm hơn 50 doanh nghiệp lữ hành cùng đại diện các cơ quan báo chí đã trực tiếp tham quan đền Thượng, chùa Diên Phúc và một số cơ sở sản xuất mỹ nghệ tiêu biểu tại xã Sơn Đồng. 

Qua khảo sát, các đại biểu chỉ ra rằng địa phương cần sớm hoàn thiện hạ tầng đón khách, cải thiện cảnh quan và vệ sinh môi trường, chuẩn hóa quy trình phục vụ cũng như xây dựng không gian trải nghiệm phù hợp. Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp lữ hành có thể đưa Sơn Đồng vào các chương trình tour ổn định. 

Thực tế, theo báo cáo của UBND xã, địa phương vẫn thiếu một số công trình phụ trợ như bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng; đường giao thông tại một số khu dân cư nhỏ hẹp; dịch vụ ăn uống, lưu trú còn hạn chế. Hoạt động trải nghiệm tại các cơ sở sản xuất chưa được kết nối thành chương trình thống nhất, trong khi kỹ năng đón tiếp và thuyết minh của những người tham gia phục vụ du lịch chưa đồng đều.

Trước những vấn đề này, UBND xã Sơn Đồng đề xuất hỗ trợ kết nối doanh nghiệp lữ hành để xây dựng một đến hai tour mẫu; đào tạo kỹ năng thuyết minh, đón tiếp, giao tiếp với khách quốc tế; đồng thời tư vấn phát triển sản phẩm quà tặng, xây dựng câu chuyện sản phẩm và đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số. 

Những giải pháp ấy cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bắt đầu từ những cơ sở đủ điều kiện, những trải nghiệm có khả năng tổ chức thực tế và những tuyến tham quan có tính kết nối. Khi chất lượng dịch vụ được bảo đảm, doanh nghiệp mới có cơ sở đưa khách trở lại thường xuyên, còn người dân có thêm cơ hội mở rộng đầu ra cho sản phẩm và phát triển sinh kế. 

Sơn Đồng không thiếu giá trị để kể với du khách. Điều quan trọng là làm thế nào để những giá trị ấy được chuyển tải thành trải nghiệm chân thực, dịch vụ có chất lượng và lợi ích thiết thực cho cộng đồng. Khi bảo tồn di sản trở thành trách nhiệm chung, còn người dân thực sự là chủ thể tham gia và hưởng lợi, du lịch mới có thể góp phần duy trì sức sống của làng nghề, đưa bản sắc Sơn Đồng đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế.