Diễn đàn tiêu dùng trách nhiệm - tiết kiệm năng lượng bảo vệ tương lai

Phát biểu tại Diễn đàn, Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khẳng định để thúc đẩy tiêu dùng bền vững, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang cách tiếp cận đồng bộ hơn, trong đó pháp luật, cơ chế thị trường và trách nhiệm xã hội cùng tạo động lực cho sự thay đổi.

Người tiêu dùng chỉ có thể đưa ra lựa chọn có trách nhiệm khi được tiếp cận thông tin minh bạch, sản phẩm an toàn, chất lượng và có giá cả phù hợp. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm theo hướng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và giảm tác động môi trường trong suốt vòng đời sản phẩm.

Nhà nước có trách nhiệm hoàn thiện thể chế, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, ngăn ngừa thông tin gây hiểu nhầm về môi trường và tạo điều kiện để các sản phẩm, dịch vụ bền vững phát triển trên thị trường.

Đặc biệt, cần gắn trách nhiệm của nhà sản xuất với việc hình thành thị trường tiêu thụ sản phẩm và nguyên liệu tái chế. Chỉ khi các khâu từ thiết kế, sản xuất, tiêu dùng, thu gom đến tái chế được kết nối hiệu quả, kinh tế tuần hoàn mới có thể tạo ra giá trị thực chất, vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng cuộc sống của người dân, Tiến sĩ Tạ Đình Thi nhấn mạnh. 

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) chỉ rõ Kết luận số 207-KL/TW ngày 10/11/2025 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 22/01/2019 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng đã chỉ rõ: Khuyến khích, hỗ trợ các tổ chức, cá nhân kinh doanh nghiên cứu, ứng dụng, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới sản xuất và tiêu dùng xanh.

Thực hiện các chỉ đạo này, những năm vừa qua, Bộ Công Thương đã từng bước hoàn thiện các chính sách thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững. Trong đó, Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021-2030 định hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Năm 2026, Bộ Công Thương đã ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030, góp phần nâng cao trách nhiệm của các chủ thể và xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn và lành mạnh.

Trong tiến trình đó, những lựa chọn có trách nhiệm của người tiêu dùng sẽ tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch thông tin và chuyển đổi sang các mô hình sản xuất, kinh doanh xanh, hiệu quả hơn. 

Với vai trò là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xác định việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy thực thi trách nhiệm của các chủ thể trên thị trường và tăng cường bảo vệ người tiêu dùng là những nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của thị trường Việt Nam, ông Trịnh Anh Tuấn cho biết.

Diễn đàn Tiêu dùng bền vững năm 2026 là không gian trao đổi cởi mở, thực chất, nơi các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và người tiêu dùng cùng chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện những khó khăn, thách thức và đề xuất các giải pháp có tính khả thi. 

Theo ông Phạm Mạnh Hùng – Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, đối với Việt Nam, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang là những định hướng quan trọng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc xây dựng mục tiêu mà là làm thế nào để những mục tiêu đó trở thành lựa chọn thường ngày của hàng triệu người dân và hoạt động thực chất của hàng trăm nghìn doanh nghiệp.

Theo đó, có ba vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Thứ nhất, tiêu dùng bền vững phải trở thành lựa chọn thuận tiện, hợp lý và có lợi cho người dân. Không thể chỉ kêu gọi người tiêu dùng sống xanh trong khi sản phẩm xanh còn đắt, khó tiếp cận hoặc thiếu thông tin đáng tin cậy. Chính sách cần tạo điều kiện để hàng hóa tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường có sức cạnh tranh tốt hơn, để người dân thấy rằng tiêu dùng bền vững không chỉ có lợi cho xã hội mà còn tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng cuộc sống của chính mình.

Thứ hai, phải đề cao tính minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp. Trong xu hướng tiêu dùng xanh, nguy cơ quảng cáo quá mức, gắn nhãn xanh thiếu căn cứ, thậm chí lợi dụng tâm lý bảo vệ môi trường để đánh lừa người tiêu dùng là vấn đề cần được nhận diện và kiểm soát.

Một sản phẩm bền vững phải được đánh giá bằng những tiêu chí có thể kiểm chứng, từ nguyên liệu, quá trình sản xuất, tiêu thụ năng lượng đến khả năng tái sử dụng, tái chế. Chuyển đổi xanh phải được đo bằng kết quả thực chất, không chỉ bằng những cam kết hay thông điệp quảng cáo.

Thứ ba, cần chuyển từ vận động nhận thức sang tạo lập một hệ sinh thái tiêu dùng bền vững. Trong đó, Nhà nước hoàn thiện chính sách và tiêu chuẩn; doanh nghiệp cung cấp sản phẩm có trách nhiệm; người tiêu dùng thực hiện quyền lựa chọn và giám sát; các tổ chức xã hội và báo chí góp phần thúc đẩy sự minh bạch của thị trường.

Đặc biệt, chuyển đổi số, dữ liệu và công nghệ có thể giúp truy xuất nguồn gốc, kiểm chứng thông tin, kết nối sản xuất với tiêu dùng và hạn chế lãng phí. 

Trong khuôn khổ diễn đàn, các đại biểu tham gia hai phiên thảo luận với chủ đề “Chuyển dịch năng lượng xanh - Nền tảng cho tiêu dùng bền vững” và “Từ chuyển đổi xanh đến hành vi tiêu dùng bền vững”. 

Được biết, trải qua 4 kỳ tổ chức, Diễn đàn Tiêu dùng bền vững tiếp tục khẳng định vai trò là không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia và người tiêu dùng, góp phần thúc đẩy sản xuất xanh, tiêu dùng có trách nhiệm và phát triển bền vững.